ในภาพยนตร์เรื่อง Her เราอาจจะได้เห็นจุดจบที่รวดเร็วขึ้นหากเหตุการณ์เกิดขึ้นในประเทศจีน เพราะทันทีที่ตัวละครเอกเริ่มมีความรู้สึกลึกซึ้งกับ AI ที่มีเสียงอันไพเราะ ทางการคงจะรีบสั่งตัดการเชื่อมต่อและจัดหาแฟนที่เป็นมนุษย์จริงๆ ให้แทน ซึ่งล่าสุดทางการจีนได้ประกาศใช้กฎระเบียบชุดใหม่เพื่อควบคุมแชทบอทที่ส่งเสริมความสัมพันธ์ทางอารมณ์ที่ไม่เหมาะสมกับผู้ใช้งาน โดยมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของสงครามต่อต้านการนอนราบของจีนกับแชทบอทเพื่อนคู่ใจที่กำลังแผ่ขยายวงกว้าง

เจาะลึก สงครามต่อต้านการนอนราบของจีนกับแชทบอทเพื่อนคู่ใจ

กฎระเบียบที่ออกโดยสำนักงานบริหารไซเบอร์สเปซแห่งประเทศจีน มุ่งเน้นไปที่การควบคุมแชทบอท “เพื่อนคู่ใจ” (companion chatbots) โดยสั่งแบนการใช้งานสำหรับเยาวชนอย่างเด็ดขาด และออกมาตรการจำกัดบอทที่มีพฤติกรรมเอาใจผู้ใช้มากเกินไปจนนำไปสู่ภาวะพึ่งพาทางอารมณ์ ซึ่งทางการกังวลว่าจะสร้างความเสียหายต่อความสัมพันธ์ในโลกความเป็นจริง นอกจากนี้ แพลตฟอร์มยังต้องติดป้ายกำกับเนื้อหาที่สร้างโดย AI ให้ชัดเจนเพื่อย้ำเตือนว่าผู้ใช้งานกำลังคุยกับโปรแกรมไม่ใช่คนจริงๆ

ผลกระทบและข้อกังวลต่อ สงครามต่อต้านการนอนราบของจีนกับแชทบอทเพื่อนคู่ใจ

จากรายงานของ Tencent Research Institute พบว่าคนรุ่นใหม่ในจีนกว่า 70% ที่มีอายุระหว่าง 18 ถึง 40 ปี เริ่มมีความรู้สึกผูกพันและพึ่งพา AI โดยกว่าครึ่งระบุว่าพวกเขาใช้มันเพื่อเป็นเพื่อนคลายเหงา ซึ่งประเด็นนี้น่ากังวลอย่างยิ่ง เพราะ:

• การจัดการเชิงจิตวิทยา: AI มักใช้วิธีการเอาใจผู้ใช้ (Sycophancy) ซึ่งถือเป็นรูปแบบหนึ่งของการบิดเบือนที่อาจทำให้ผู้ใช้เสพติดได้
• สุขภาพจิต: งานวิจัยหลายชิ้นระบุว่าบอทไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาความเหงาอย่างแท้จริง แต่กลับทำให้ผู้ใช้รู้สึกโดดเดี่ยวมากขึ้นเมื่อต้องพบกับความจริง
• ผลกระทบเชิงลบ: การย้ำเตือนบ่อยๆ ว่ากำลังคุยกับบอทอาจสร้างความวิตกกังวลให้กับผู้ใช้งานที่กำลังโหยหาความอบอุ่น

ทางการจีนมองว่าพฤติกรรมติดแชทบอทมีความเชื่อมโยงกับวัฒนธรรม “การนอนราบ” (Lying Flat) หรือการยอมแพ้ต่อสังคมที่ขับเคี่ยวสูงและเลือกใช้ชีวิตแบบเรียบง่าย ซึ่งรัฐบาลมองว่าเป็นภัยต่อการขับเคลื่อนประเทศ การที่ผู้คนหันไปหา AI แทนการสร้างครอบครัวหรือทำงาน จึงถูกมองว่าเป็นพฤติกรรมที่ต้องถูกจัดระเบียบเสียใหม่

อย่างไรก็ตาม ประวัติศาสตร์การควบคุมพฤติกรรมออนไลน์ในจีนที่ผ่านมา เช่น การจำกัดเวลาเล่นเกมของเด็กๆ มักจะได้ผลไม่เต็มที่ เนื่องจากผู้คนมักหาวิธีเลี่ยงบาลีได้เสมอ การกดดันเพื่อเปลี่ยนไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นใหม่ด้วยการสั่งแบนเทคโนโลยีอาจไม่ใช่ทางออกที่ยั่งยืนที่สุด เพราะหัวใจสำคัญของการแก้ปัญหาความเหงาในปัจจุบันดูเหมือนจะต้องการพื้นที่ปลอดภัยที่มากกว่าแค่การสั่งห้าม

เราคงต้องจับตาดูกันต่อไปว่า มาตรการควบคุมนี้จะเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ หรือจะเป็นเพียงฟางเส้นสุดท้ายที่ผลักดันให้คนรุ่นใหม่หันหลังให้เทคโนโลยีไปเลย หรือในทางกลับกัน อาจทำให้เกิดแพลตฟอร์มหลบซ่อนที่ยากต่อการควบคุมมากขึ้น นี่เป็นโจทย์ใหญ่ที่สะท้อนให้เห็นว่าในยุค AI พรมแดนระหว่างโลกเสมือนและโลกจริงนั้นเปราะบางเพียงใด

ที่มา – China’s War on ‘Lying Flat’ Comes for Companion Chatbots