ยศชนันนำทีมลุยพลิกโฉมผ้าทออีสาน หนุนชาวบ้านพัฒนานวัตกรรมตั้งแต่ต้นน้ำ ต่อยอดอัตลักษณ์ท้องถิ่นสู่ไอเทมระดับสากล
ยศชนันนำทีมลุยพลิกโฉมผ้าทออีสาน หนุนชาวบ้านพัฒนานวัตกรรมตั้งแต่ต้นน้ำ ต่อยอดอัตลักษณ์ท้องถิ่นสู่ไอเทมระดับสากล คืออีกหนึ่งความเคลื่อนไหวที่น่าสนใจของวงการผ้าไทย เพราะไม่ได้มองผ้าทอเป็นเพียงสินค้าพื้นบ้านหรือของฝากเท่านั้น แต่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาทั้งระบบ ตั้งแต่การผลิตเส้นใย การย้อมสี การออกแบบ ไปจนถึงการสร้างผลิตภัณฑ์ที่ตอบโจทย์การใช้งานจริงในชีวิตประจำวัน
ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พร้อมด้วยวัชระพล ขาวขำ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ รวมถึงคณะผู้บริหารจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เดินทางเยี่ยมชมศูนย์ออกแบบสร้างสรรค์ผ้าและสิ่งทอ หรือ FTCDC ของมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี การลงพื้นที่ครั้งนี้สะท้อนแนวคิดสำคัญว่า การยกระดับผ้าไทยให้แข่งขันได้ในระดับสากล ต้องเริ่มจากความเข้าใจชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างแท้จริง
ยศชนันนำทีมลุยพลิกโฉมผ้าทออีสาน หนุนชาวบ้านพัฒนานวัตกรรมตั้งแต่ต้นน้ำ ต่อยอดอัตลักษณ์ท้องถิ่นสู่ไอเทมระดับสากล
หนึ่งในตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือการส่งเสริมชุมชนบ้านท่าควาย อำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี ให้พัฒนาผ้าย้อมครามที่มีคุณภาพสูง โดยผสานเอกลักษณ์ของอุดรธานีในฐานะเมืองขิดเข้ากับกระบวนการทำมือ จุดเด่นของแนวทางนี้อยู่ที่การรักษาเสน่ห์ของงานช่างฝีมือ ขณะเดียวกันก็เพิ่มความสม่ำเสมอ ความทนทาน และความเหมาะสมต่อการนำไปใช้งานในรูปแบบใหม่
การพัฒนาผ้าทอในยุคนี้จึงไม่ได้หยุดอยู่แค่ลวดลายสวยงาม แต่ยังครอบคลุมถึงการเลือกใช้สีธรรมชาติ การบริหารจัดการวัตถุดิบ การลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และการออกแบบผลิตภัณฑ์ให้เข้ากับไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นใหม่ ไม่ว่าจะเป็นเสื้อผ้า กระเป๋า รองเท้า ของตกแต่งบ้าน หรือไอเทมแฟชั่นที่นำไปใช้ได้ทุกวัน
พัฒนาผ้าอีสานตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ
หัวใจของโครงการคือการทำงานร่วมกันตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ ต้นน้ำเกี่ยวข้องกับการผลิตเส้นใย การเลี้ยงไหม การปลูกฝ้าย และการเตรียมวัตถุดิบ กลางน้ำคือกระบวนการปั่นฝ้าย สาวไหม ย้อมสี สืบหูก และทอผ้า ส่วนปลายน้ำคือการออกแบบ การตัดเย็บ การสร้างแบรนด์ การทำตลาด และการพัฒนามาตรฐานสินค้า
เมื่อทุกขั้นตอนเชื่อมโยงกัน ชุมชนจะสามารถควบคุมคุณภาพสินค้าได้ดีขึ้น และพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตอบโจทย์ผู้บริโภคทั้งในประเทศและต่างประเทศได้มากขึ้น ความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย ชุมชน หน่วยงานรัฐ และเครือข่ายจากต่างประเทศ ยังช่วยเติมองค์ความรู้ด้านเทคโนโลยี การออกแบบ และธุรกิจ ทำให้ผ้าทอพื้นถิ่นมีโอกาสก้าวสู่ตลาดใหม่อย่างมั่นคง
4 โซนเด่นในพิพิธภัณฑ์ผ้าอีสาน
ภายในพิพิธภัณฑ์ผ้าอีสาน หรือ ISAN TEXTILE MUSEUM ซึ่งอยู่ภายใต้ศูนย์ FTCDC มีการจัดแสดงเรื่องราวผ้าทอไว้อย่างน่าสนใจ แบ่งออกเป็น 4 โซนหลัก ได้แก่
- ผ้าทออีสาน ชาติพันธุ์ที่ราบสูง นำเสนออัตลักษณ์ผ้าทอของกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ผ่านหุ่นแต่งกายและเรื่องราวการใช้ผ้าในวิถีชีวิตและพิธีกรรม
- ผ้าวัฒนธรรมใต้ถุนบ้าน อีสานต่ำหูก ถ่ายทอดขั้นตอนการทอผ้าตั้งแต่การปั่นฝ้าย เลี้ยงไหม สาวไหม สืบหูก ไปจนถึงการใช้กี่ทอผ้าที่มีจำนวนเขามากถึง 1,775 เขา
- อุดรธานี ผ้าหมี่ขิด จัดแสดงม้วนผ้าหมี่ขิดที่มีความยาวถึง 1,199 เมตร พร้อมข้อมูลลวดลายผ้าทอมากกว่า 600 ลาย และสื่อมัลติมีเดียที่ช่วยให้ผู้ชมเข้าใจเรื่องราวได้สนุกขึ้น
- มูลมังคลังผ้า ภูมิปัญญาอีสาน รวบรวมผ้าทรงคุณค่าและผ้าจากกลุ่มวัฒนธรรมต่าง ๆ เช่น ผ้าลาว ผ้าภูไท ผ้าแพรวา ผ้าขิด ผ้าซิ่น ผ้าเขมร ผ้าปูม ผ้าโฮล และผ้าอัมปรม
นิทรรศการทั้ง 4 โซนไม่ได้ทำหน้าที่เป็นเพียงพื้นที่จัดแสดง แต่ยังเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ทำให้คนรุ่นใหม่มองเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาอีสานในมิติที่ร่วมสมัยมากขึ้น ผู้ชมสามารถเข้าใจได้ว่าผ้าหนึ่งผืนมีทั้งประวัติศาสตร์ ความเชื่อ ทักษะ และความคิดสร้างสรรค์ของผู้คนอยู่เบื้องหลัง
จากภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์
แนวคิดการนำวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมมาใช้กับผ้าไทยยังสอดคล้องกับการผลักดันอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ให้เป็น New Growth Engine หรือเครื่องยนต์เศรษฐกิจตัวใหม่ เพราะผ้าไทยมีทุนทางวัฒนธรรมที่โดดเด่นและยากต่อการลอกเลียนแบบ หากนำมาพัฒนาอย่างเหมาะสม ก็สามารถสร้างรายได้ให้ชุมชน เพิ่มมูลค่าสินค้า และสร้างอาชีพให้คนในพื้นที่ได้ในระยะยาว
นอกจากนี้ การใช้สีธรรมชาติและนวัตกรรมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมยังตอบรับเทรนด์แฟชั่นยั่งยืนที่กำลังได้รับความสนใจทั่วโลก ผู้บริโภคจำนวนมากไม่ได้มองหาเพียงสินค้าที่สวยงาม แต่ยังสนใจแหล่งที่มา กระบวนการผลิต และผลกระทบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมด้วย ผ้าทออีสานจึงมีโอกาสสื่อสารเรื่องราวเหล่านี้ผ่านดีไซน์และแบรนด์ได้อย่างทรงพลัง
การต่อยอดจากแนวพระดำริ “ผ้าไทยใส่ให้สนุก” รวมถึงการพัฒนาลวดลายและรูปแบบให้ทันสมัย ช่วยให้ผ้าไทยเข้าใกล้ผู้บริโภคทุกวัยมากขึ้น ที่สำคัญคือการทำให้ผ้าไทยสวมใส่ได้จริง ไม่จำกัดอยู่เฉพาะงานพิธีการหรือโอกาสพิเศษ แต่สามารถเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันได้อย่างมีสไตล์
ในมุมมองของเทรนด์แฟชั่นและเทคโนโลยี ความสำเร็จของ ยศชนันนำทีมลุยพลิกโฉมผ้าทออีสาน หนุนชาวบ้านพัฒนานวัตกรรมตั้งแต่ต้นน้ำ ต่อยอดอัตลักษณ์ท้องถิ่นสู่ไอเทมระดับสากล จะเกิดขึ้นได้เมื่อทุกฝ่ายเดินไปพร้อมกัน ชุมชนต้องเป็นเจ้าขององค์ความรู้และมีรายได้ที่เป็นธรรม นักออกแบบต้องเคารพรากฐานเดิม ขณะที่เทคโนโลยีควรเข้ามาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพโดยไม่ทำลายเสน่ห์ของงานฝีมือ
ผ้าทออีสานจึงไม่ใช่เพียงมรดกทางวัฒนธรรม แต่เป็นพื้นที่ทดลองด้านนวัตกรรม การออกแบบ และธุรกิจสร้างสรรค์ หากผู้บริโภคช่วยกันสนับสนุนสินค้าชุมชน เลือกซื้อผลิตภัณฑ์ที่มีเรื่องราว และติดตามงานจากผู้ผลิตท้องถิ่น ก็จะมีส่วนช่วยให้ภูมิปัญญาเหล่านี้เติบโตต่อไปอย่างมีอนาคต