ณ Cornell Law School เมืองอิทาคา รัฐนิวยอร์ก สถานที่ซึ่งเปี่ยมไปด้วยความทรงจำอันทรงคุณค่า เมื่อวันที่ 1 กันยายน 2026 ได้มีการจัดพิธีรำลึกถึงสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ซึ่งงานนี้ไม่เพียงแต่เป็นการหวนระลึกถึงพระราชกรณียกิจในอดีต แต่ยังเป็นการตอกย้ำถึงแนวคิดสำคัญในการสร้างนักกฎหมายรุ่นใหม่ภายใต้ปรัชญา ‘A Lawyer in the Best Sense’ Cornell รำลึก ‘พระองค์ภา’ กับความยุติธรรมที่มองเห็นมนุษย์ ที่ยังคงเป็นหัวใจสำคัญของการศึกษากฎหมายในยุคปัจจุบัน

‘A Lawyer in the Best Sense’ Cornell รำลึก ‘พระองค์ภา’ กับความยุติธรรมที่มองเห็นมนุษย์

ตลอดพิธีการสำคัญ แนวคิด ‘นักกฎหมายในความหมายที่ดีที่สุด’ ได้ถูกหยิบยกมาอภิปรายอย่างกว้างขวาง คำนี้ไม่ได้หมายถึงเพียงแค่ผู้ที่เชี่ยวชาญในตัวบทกฎหมายอย่างแม่นยำเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงการเป็นนักกฎหมายที่ใช้ความรู้เพื่อรับใช้สังคมอย่างแท้จริง มองเห็นถึงผลกระทบที่กฎหมายมีต่อชีวิตของผู้คน โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางที่มักถูกระบบยุติธรรมมองข้าม การรำลึกถึงพระองค์ภาจึงเป็นเครื่องเตือนใจว่า กฎหมายที่ดีต้องมีหัวใจที่มองเห็นเพื่อนมนุษย์

พระองค์ภาทรงสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทและปริญญาเอกด้านกฎหมายจากที่นี่ และทรงนำความรู้ดังกล่าวมาปรับใช้ในการยกระดับมาตรฐานกระบวนการยุติธรรมของไทยให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล โดยเฉพาะอย่างยิ่งการผลักดัน ‘Bangkok Rules’ ซึ่งเปลี่ยนโฉมหน้าการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังหญิงด้วยมิติของความเห็นอกเห็นใจ ศ. ดร.กิตติพงษ์ กิตยารักษ์ ได้สรุปถึงพระอัจฉริยภาพของพระองค์ไว้ว่า ทรงมีความสามารถในการเปลี่ยนความเห็นอกเห็นใจให้กลายเป็นนโยบายที่ปฏิบัติได้จริง และกลายเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนในระดับสังคม

บทเรียนจากการศึกษาความยุติธรรมสู่การลงมือทำ

การต่ออายุความร่วมมือระหว่าง Cornell Law School, เนติบัณฑิตยสภา และสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) เป็นอีกหนึ่งก้าวสำคัญที่สะท้อนถึงเจตนารมณ์ในการสานต่อวิสัยทัศน์ของพระองค์ผ่าน ‘กองทุนพัชรกิติยาภาเพื่อการศึกษากฎหมาย’ ซึ่งถือเป็นแนวทางการรำลึกที่ทรงพลังที่สุด นั่นคือการลงทุนในมนุษย์ เพราะเมื่อนักกฎหมายคนหนึ่งได้รับการหล่อหลอมด้วยความเมตตาและความกล้าหาญ พวกเขาย่อมกลายเป็นพลังสำคัญในการเปลี่ยนแปลงสังคมได้ในอนาคต

นภกมล หะวานนท์ ศิษย์เก่าที่ได้รับทุนในพระนาม ได้สะท้อนมุมมองที่น่าสนใจว่า ในฐานะนักกฎหมายยุคใหม่ เป้าหมายไม่ใช่แค่การสร้างศาลที่ล้ำสมัยด้วยเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเป็นศาลที่เข้าใจผู้ใช้งานจริง มีความเป็นมิตร และเข้าถึงง่าย เพื่อให้เกิดกระบวนการยุติธรรมที่ให้คุณค่าแก่ประชาชนเป็นศูนย์กลางอย่างแท้จริง

ในมุมมองของเรา นี่คือบทเรียนสำคัญสำหรับนักกฎหมายและคนทำงานในทุกสาขาอาชีพ ว่าความเก่งกาจโดยปราศจากความเห็นใจนั้นอาจไม่เพียงพอต่อการพัฒนาสังคมที่ยั่งยืน การนำแนวคิดการรำลึกที่เน้นการสร้างคนและขยายขอบเขตความยุติธรรมมาปรับใช้ จะช่วยให้เรามองเห็นเพื่อนมนุษย์ที่อยู่เบื้องหลังทุกคดีความอย่างชัดเจนยิ่งขึ้น การรำลึกถึงพระองค์ภาผ่านโครงการเหล่านี้จึงเป็นแรงบันดาลใจให้เราทุกคนต้องตั้งคำถามว่า วันนี้เราได้ใช้ศักยภาพที่มีสร้างประโยชน์ให้แก่ผู้ที่รอคอยความยุติธรรมบ้างแล้วหรือยัง

ที่มา – ‘A Lawyer in the Best Sense’ Cornell รำลึก ‘พระองค์ภา’ กับความยุติธรรมที่มองเห็นมนุษย์