พบ ‘ดี. เร็กซ์’ เห็ดยักษ์หลังหายนะไดโนเสาร์

ลองจินตนาการถึงผืนโลกเมื่อประมาณ 65 ล้านปีก่อน หลังดาวเคราะห์น้อยชิกซูลุบพุ่งชนโลกจนเกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ ทั้งฝุ่นละอองในชั้นบรรยากาศ อากาศที่เย็นลงอย่างฉับพลัน และการสูญพันธุ์ครั้งมหึมาที่คร่าชีวิตสิ่งมีชีวิตจำนวนมาก ช่วงเวลานั้นอาจเป็นฝันร้ายสำหรับไดโนเสาร์ แต่สำหรับอาณาจักรเห็ดกลับเป็นเหมือนโต๊ะอาหารขนาดยักษ์ เพราะซากพืชและสิ่งมีชีวิตที่เน่าเปื่อยได้กลายเป็นแหล่งพลังงานมหาศาล

ล่าสุดทีมนักวิจัยนานาชาติค้นพบเห็ดสายพันธุ์ใหม่ในป่าลึกของมณฑลยูนนาน ทางตอนใต้ของจีน เห็ดชนิดนี้มีขนาดโดดเด่นจนแทบไม่เหมือนเห็ดทั่วไป โดยมีความสูงเกือบ 50 เซนติเมตร และมีน้ำหนักประมาณ 2.2 กิโลกรัม นักวิทยาศาสตร์ตั้งชื่อให้ว่า Dianjunus rex หรือเรียกสั้น ๆ ว่า ดี. เร็กซ์ เพื่อสื่อถึงรูปร่างขนาดใหญ่และต้นกำเนิดที่อาจเชื่อมโยงกับยุคหลังการสูญพันธุ์ของไดโนเสาร์

พบ ‘ดี. เร็กซ์’ เห็ดยักษ์หลังหายนะไดโนเสาร์

พบ ‘ดี. เร็กซ์’ เห็ดยักษ์หลังหายนะไดโนเสาร์ ถือเป็นการค้นพบที่น่าสนใจอย่างมากในวงการเห็ดรา เพราะไม่ได้มีเพียงรูปลักษณ์ที่ใหญ่ผิดปกติเท่านั้น แต่ยังอาจเป็นตัวแทนของสายวิวัฒนาการใหม่ในกลุ่มเห็ดที่ย่อยสลายไม้ตาย นักวิจัยระบุว่าเห็ดชนิดนี้อยู่ในอันดับ Xylariales ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีบทบาทสำคัญต่อการย่อยสลายซากไม้ในระบบนิเวศ

การค้นพบครั้งนี้เกิดขึ้นระหว่างการสำรวจพื้นที่ป่าหลายแห่งในยูนนาน รวมถึงบริเวณใกล้ดามาอีตี้และอี้ผิงหลาง ซึ่งเป็นป่าสนหนาแน่น ตลอดจนป่าฝนเขตร้อนใกล้น่านปัง นักวิจัยพบดอกเห็ดขนาดใหญ่เติบโตออกมาจากรากของต้นโอ๊กคอร์กจีน ภาพที่เห็นทำให้ดี. เร็กซ์โดดเด่นจากพืชพรรณและเศษซากบนพื้นป่าอย่างชัดเจน

‘ดี. เร็กซ์’ เห็ดยักษ์หลังหายนะไดโนเสาร์เกิดขึ้นได้อย่างไร

เพื่อประเมินอายุของสายพันธุ์ นักวิจัยใช้เทคนิคที่เรียกว่า “นาฬิกาโมเลกุล” โดยเปรียบเทียบสารพันธุกรรมของดี. เร็กซ์กับ DNA ของเห็ดหลายร้อยชนิดที่มีข้อมูลด้านวิวัฒนาการอย่างละเอียด ผลการวิเคราะห์ชี้ว่าเห็ดชนิดนี้อาจเริ่มแยกสายพันธุ์เมื่อประมาณ 65 ล้านปีก่อน ซึ่งใกล้เคียงกับช่วงเวลาที่ดาวเคราะห์น้อยชิกซูลุบพุ่งชนโลกและก่อให้เกิดการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ในช่วงปลายยุคครีเทเชียส

นักวิทยาศาสตร์ยังไม่อาจสรุปได้อย่างแน่ชัดว่าดี. เร็กซ์เกิดขึ้นเพราะเหตุการณ์ดาวเคราะห์น้อยโดยตรง อย่างไรก็ตาม ช่วงหลังการสูญพันธุ์น่าจะทำให้ป่าทั่วโลกมีซากพืชจำนวนมากอย่างไม่เคยมีมาก่อน เมื่อมีไม้ล้ม ใบไม้ และรากพืชที่ตายสะสมอยู่เป็นจำนวนมาก เห็ดที่สามารถย่อยวัสดุเหล่านี้ได้ดีก็ย่อมมีโอกาสขยายพันธุ์และครองพื้นที่ใหม่

• ดี. เร็กซ์มีความสูงเกือบ 50 เซนติเมตร
• มีน้ำหนักประมาณ 2.2 กิโลกรัม
• เติบโตบนรากและวัสดุไม้ในป่าของมณฑลยูนนาน
• อยู่ในกลุ่มเห็ดที่ทำหน้าที่ย่อยสลายไม้ตาย
• อาจมีต้นกำเนิดใกล้เคียงช่วงหลังการสูญพันธุ์ของไดโนเสาร์

ขนาดใหญ่ช่วยให้กระจายสปอร์ได้ดีขึ้น

ดอกเห็ดที่สูงกว่าพืชและเศษซากรอบข้างอาจช่วยให้ดี. เร็กซ์ปล่อยสปอร์ไปกับลมได้ไกลขึ้น โดยเฉพาะในป่าทึบที่พื้นป่ามีสิ่งกีดขวางจำนวนมาก การยกส่วนสร้างสปอร์ให้สูงขึ้นจึงอาจเป็นกลยุทธ์ที่ช่วยเพิ่มโอกาสในการแพร่พันธุ์ อย่างไรก็ตาม การสร้างโครงสร้างขนาดใหญ่ต้องใช้พลังงานสูง เห็ดชนิดนี้จึงน่าจะวิวัฒนาการลักษณะดังกล่าวขึ้นมาในพื้นที่ที่ประโยชน์จากการกระจายสปอร์มีค่ามากกว่าต้นทุนที่ต้องใช้

ในด้านพันธุกรรม ดี. เร็กซ์มีความใกล้เคียงกับ Graphostroma platystoma เห็ดสีดำลักษณะเหนียวคล้ายยางมะตอย ซึ่งมักเติบโตบนกิ่งไม้ที่กำลังตายและไม้เนื้อแข็งในหลายพื้นที่ของซีกโลกเหนือ แม้จะมีญาติใกล้เคียง แต่ดี. เร็กซ์มีลักษณะทางกายภาพและโครงสร้างทางพันธุกรรมที่แตกต่างมากพอจนทีมวิจัยเสนอให้จัดมันไว้ในวงศ์ใหม่ที่เรียกว่า Dianjunaceae

การวิเคราะห์จีโนมยังพบหลักฐานว่าเห็ดชนิดนี้สร้างเอนไซม์หลายประเภทที่ช่วยย่อยคาร์โบไฮเดรตและวัสดุจากพืช โดยเฉพาะส่วนประกอบของไม้ที่มีความแข็งและย่อยสลายได้ยาก เอนไซม์เหล่านี้อาจทำให้ดี. เร็กซ์ดึงสารอาหารจากซากไม้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ขณะเดียวกันก็ใช้พลังงานในการดำรงชีวิตไม่สูงมากนัก นี่อาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้มันสามารถอยู่รอดและดำรงสายพันธุ์มาเป็นเวลานาน

ยูนนานอาจซ่อนเห็ดสายพันธุ์ใหม่อีกมาก

นักวิจัยมองว่าป่ากึ่งเขตร้อนของยูนนานยังมีความหลากหลายทางชีวภาพที่รอการค้นพบอีกมาก พื้นที่แห่งนี้มีทั้งภูมิประเทศหลากหลาย สภาพอากาศค่อนข้างเสถียร และความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่างสิ่งมีชีวิต ปัจจัยเหล่านี้เอื้อต่อการเกิดสายพันธุ์เห็ดใหม่ แต่ในอดีต การศึกษาความหลากหลายของเห็ดในเอเชียตะวันออกยังมีข้อจำกัด เพราะการเก็บตัวอย่างในพื้นที่ห่างไกลทำได้ยาก เห็ดหลายชนิดออกดอกเพียงบางฤดูกาล และมีจำนวนไม่น้อยที่มีรูปร่างซ่อนตัวอยู่ในเศษไม้หรือดิน

การค้นพบ พบ ‘ดี. เร็กซ์’ เห็ดยักษ์หลังหายนะไดโนเสาร์ จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องราวของเห็ดขนาดใหญ่เท่านั้น แต่ยังสะท้อนให้เห็นว่าระบบนิเวศหลังภัยพิบัติสามารถเปิดพื้นที่ให้สิ่งมีชีวิตบางกลุ่มวิวัฒนาการไปในทิศทางใหม่ เห็ดมีบทบาทสำคัญในการคืนสารอาหารกลับสู่ดิน ช่วยย่อยซากพืช และรักษาสมดุลของป่า แม้หลายชนิดจะไม่ได้รับความสนใจเท่าสัตว์หรือพืชก็ตาม

ในมุมมองของผู้เขียน ดี. เร็กซ์เป็นเครื่องเตือนใจว่าธรรมชาติยังมีสิ่งมีชีวิตลึกลับซ่อนอยู่มากกว่าที่เราคิด การสำรวจป่าและศึกษาความหลากหลายของเห็ดอย่างต่อเนื่องอาจนำไปสู่การค้นพบสายพันธุ์ใหม่ รวมถึงเอนไซม์หรือสารประกอบที่มีประโยชน์ต่อมนุษย์ หากมีโอกาสเดินป่า อย่ามองข้ามเห็ดรูปร่างแปลกตา เพราะสิ่งที่ดูเหมือนธรรมดาอาจเป็นชิ้นส่วนสำคัญของประวัติศาสตร์โลกก็ได้

ที่มา – Meet ‘D. Rex,’ the Monster Fungus Born in the Wake of the Dinosaur Apocalypse