ถอดรหัส ‘มช. สถาปัตยกรรม และอำนาจ’ เดินสำรวจตึกเก่ายุคแรกตั้ง ท่ามกลางกระแสค้านรื้อหอพักอ่างแก้ว

เชื่อว่าหลายคนที่เคยไปเยือนมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ หรือเป็นศิษย์เก่าของที่นี่ คงจะคุ้นเคยกับบรรยากาศร่มรื่นและอาคารเรียนที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว แต่เคยสงสัยกันไหมว่า ภายใต้โครงสร้างคอนกรีตเหล่านั้น มันมีเรื่องราวของ ‘อำนาจ’ ซ่อนอยู่? เมื่อเร็วๆ นี้ ได้มีการจัดกิจกรรม Special Mobile Lecture ในหัวข้อ ถอดรหัส ‘มช. สถาปัตยกรรม และอำนาจ’ เดินสำรวจตึกเก่ายุคแรกตั้ง ท่ามกลางกระแสค้านรื้อหอพักอ่างแก้ว ซึ่งถือเป็นประเด็นที่น่าสนใจมากในยุคที่เรากำลังตั้งคำถามถึงความคุ้มค่าของการอนุรักษ์อาคารเก่า

ถอดรหัส ‘มช. สถาปัตยกรรม และอำนาจ’ เดินสำรวจตึกเก่ายุคแรกตั้ง ท่ามกลางกระแสค้านรื้อหอพักอ่างแก้ว

กิจกรรมนี้ไม่ใช่แค่การเดินชมตึกธรรมดา แต่เป็นการพาเราย้อนกลับไปทำความเข้าใจถึงผังมหาวิทยาลัยที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2507 รศ.ดร.จิรันธนิน กิติกา อาจารย์จากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ได้นำทัพผู้สนใจเดินเท้าสำรวจกลุ่มอาคารยุคแรก ตั้งแต่ศาลาธรรม อาคารเรียนหลังแรก ไปจนถึงกลุ่มตึก HB และอาคารคณะวิทยาศาสตร์ที่ออกแบบโดยอาจารย์อมร ศรีวงค์ ซึ่งแต่ละจุดล้วนสะท้อนถึงการตีความ ‘ความสมัยใหม่’ ในบริบทพื้นที่ล้านนาที่เต็มไปด้วยนัยยะสำคัญ

สถาปัตยกรรมที่ไม่ได้มีไว้แค่ใช้งาน

การนำเสนอผ่านกิจกรรม ถอดรหัส ‘มช. สถาปัตยกรรม และอำนาจ’ เดินสำรวจตึกเก่ายุคแรกตั้ง ท่ามกลางกระแสค้านรื้อหอพักอ่างแก้ว ครั้งนี้ ช่วยให้เราเห็นว่าผังอาคารหรือแม้แต่ถนนในมหาวิทยาลัย ไม่ได้ถูกวางไว้แบบสุ่มๆ แต่มันคือการแสดงออกถึงอำนาจในการจัดการพื้นที่ และการลบเลือนประวัติศาสตร์บางอย่างทับลงไป ซึ่งการเรียนรู้ประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมในมุมนี้ช่วยให้คนรุ่นใหม่เข้าใจว่า พื้นที่มหาวิทยาลัยมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับแนวคิดทางเมืองและการปกครองในยุคนั้นอย่างไร

ประเด็นที่ร้อนแรงที่สุดในตอนนี้คงหนีไม่พ้น ‘หอพักอ่างแก้ว’ ซึ่งกำลังมีแผนการรื้อถอน การมีอยู่ของอาคารนี้ไม่ได้เป็นเพียงที่พักอาศัย แต่เป็นหมุดหมายทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนฝีมือการออกแบบยุคบุกเบิก การตั้งคำถามถึงการรื้อถอนจึงไม่ใช่แค่เรื่องของความสวยงาม แต่เป็นเรื่องของการรักษาความทรงจำร่วมกันของคนในมหาวิทยาลัย

ในมุมมองของผม กิจกรรมนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการสร้างบทสนทนาระหว่างสถาบันกับผู้คนในพื้นที่ การอนุรักษ์ไม่ได้หมายความว่าเราต้องแช่แข็งอาคารเก่าไว้จนพัฒนาไม่ได้ แต่เราควร ‘จัดลำดับความสำคัญ’ ให้ดีก่อนตัดสินใจทุบทิ้ง เพราะอาคารเหล่านี้เปรียบเสมือนบันทึกหน้าหนึ่งของมหาวิทยาลัยที่ไม่มีทางสร้างขึ้นใหม่ได้อีกแล้ว หากเราสูญเสียอัตลักษณ์ทางสถาปัตยกรรมเหล่านี้ไป เราอาจจะสูญเสียจิตวิญญาณของสถานที่ไปพร้อมกันด้วย

บทสรุปและมุมมอง: การหันมาให้ความสำคัญกับประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมจะกลายเป็นเทรนด์สำคัญของการบริหารจัดการพื้นที่ในอนาคต มหาวิทยาลัยที่มีชีวิตควรเป็นมหาวิทยาลัยที่เคารพทั้งอดีตและอนาคตไปพร้อมๆ กัน การเรียกร้องให้ทบทวนโครงการรื้อถอนหอพักอ่างแก้วจึงไม่ใช่แค่การขัดขวางความเจริญ แต่คือการตั้งคำถามเชิงจริยธรรมว่าเราจะบริหารจัดการ ‘อำนาจ’ ในการครอบครองพื้นที่อย่างไรให้ยั่งยืนและมีคุณค่าที่สุด

ที่มา – ถอดรหัส ‘มช. สถาปัตยกรรม และอำนาจ’ เดินสำรวจตึกเก่ายุคแรกตั้ง ท่ามกลางกระแสค้านรื้อหอพักอ่างแก้ว