แผ่นไวนิล Quadrophonic ใส่ 4 ช่องในร่องเดียวได้ไง
เสียง Quadraphonic หรือเสียง 4 ช่องสัญญาณ ถือเป็นความพยายามครั้งแรก ๆ ที่จริงจังในการนำระบบเสียงรอบทิศทางมาสู่เครื่องเสียงในบ้าน แผ่นไวนิล Quadrophonic ใส่ 4 ช่องในร่องเดียวได้อย่างไร? มันถูกนำเสนอในยุค 1970s โดยการเพิ่มสองช่องสัญญาณพิเศษเข้าไปในช่องซ้ายและขวาของสัญญาณสเตอริโอ ช่องเหล่านี้เรียกว่า “ช่องหลัง” และออกแบบให้เชื่อมต่อกับลำโพงที่วางไว้ด้านหลังผู้ฟัง เพื่อสร้างประสบการณ์เสียงที่สมจริง เหมือนนั่งอยู่ในฮอลล์คอนเสิร์ต
แต่โชคร้ายที่แนวคิดนี้ไม่เคยได้รับความนิยมมากนัก ส่วนหนึ่งเพราะระบบ Quadrophonic และอุปกรณ์บันทึกมีราคาแพงมาก ระบบเล่นไม่มีประโยชน์ถ้าไม่มีแผ่น Quadrophonic ขาย ส่วนอุปกรณ์บันทึกก็ไร้ค่า ถ้าไม่มีคนซื้อแผ่นเหล่านั้น อย่างไรก็ตาม แผ่นไวนิล Quadrophonic ใส่ 4 ช่องในร่องเดียวได้อย่างไร นี่คือคำถามน่าสนใจ ในยุค 1970s แผ่นไวนิลเป็นรูปแบบเสียงยอดนิยมสุด ๆ แล้วจะใส่ 4 ช่องสัญญาณลงในร่องเดียวได้ยังไง?
แผ่นไวนิล Quadrophonic ใส่ 4 ช่องในร่องเดียว
YouTuber ชื่อ “Microscopy Specialist” ชื่อจริง Eric ผู้เชี่ยวชาญด้านกล้องจุลทรรศน์ มีเครื่อง scanning electron microscope วางอยู่ในห้องนั่งเล่น! ในวิดีโอเก่าของเขา อธิบายแผ่นสเตอริโอ ก่อน เพื่อให้เข้าใจหลักการพื้นฐานของแผ่นอะนาล็อก
สำหรับแผ่น mono ง่าย ๆ รูปคลื่นเสียงถูกสลักลงในร่องไวนิล เข็มจะเคลื่อนที่ตั้งฉากกับร่อง ทำให้ตามรูปคลื่น ขณะที่แผ่นหมุน คาร์ทริดจ์แปลงการเคลื่อนไหวนั้นเป็นสัญญาณไฟฟ้า เพิ่มแอมป์ ก็ได้เสียง!
ดูผ่านกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน
สำหรับสเตอริโอ มี 2 ช่อง ร่องมี 2 ผนัง ถ้าทำให้ผนังตั้งฉาก 90 องศา ระยะห่างจากเข็มไปยังผนังซ้ายเข้ารหัสช่องหนึ่ง ผนังขวาช่องอีก คาร์ทริดจ์มีแม่เหล็ก 2 ตัวตั้งฉาก สร้างสัญญาณแยกกัน ส่งไปลำโพงซ้ายขวา ได้เสียงสเตอริโอ!
แต่ Quadrophonic มี 4 ช่อง ร่องยังแค่ร่องเดียว! Eric อธิบาย 2 วิธี: CD-4 และ SQ (Stereo Quadraphonic)
CD-4 สลัก 2 รูปคลื่นต่อผนังหนึ่ง – ช่องสเตอริโอปกติ + รูปคลื่นละเอียดความถี่สูง (อัลตราโซนิก เกินการได้ยินมนุษย์) ที่บรรจุข้อมูลช่องหลัง บนระบบสเตอริโอปกติ เสียงเหมือนสเตอริโอ แต่ระบบ CD-4 มีเดคโคเดอร์แยกสัญญาณสูงคืนเป็นเสียงได้
SQ ซับซ้อนกว่า ดูภายใต้กล้องเหมือนสเตอริโอปกติ เพราะใช้ matrix encoding ช่องหลังถูกผสมเป็นเฟสชิฟต์ในช่องหน้า บนสเตอริโอปกติ สัญญาณเฟสชิฟต์ยกเลิกกัน แต่เดคโคเดอร์ SQ แยกได้ รายละเอียด SQ
ส่งสัญญาณทั้งหมดไปลำโพงหน้า-หลัง ได้เสียง 4 ช่องเต็มรูปแบบ!
แต่มีข้อเสีย: CD-4 ต้องการเข็มพิเศษ จับรายละเอียดสูงได้ แต่สึกหรอเร็ว SQ แยกช่องไม่ดีนัก
ในยุค 5.1 surround และ home theater เสียง 4 ช่องอาจดูธรรมดา แต่เป็นความอัจฉริยะของเทคโนโลยีอะนาล็อก สามารถดูรายละเอียดใกล้ ๆ ผ่านกล้องจุลทรรศน์ได้ น่าทึ่งจริง ๆ
เทคโนโลยีนี้พิสูจน์ว่ามนุษย์สามารถเอาชนะข้อจำกัดได้ ลองหาแผ่น Quadrophonic เก่ามาฟัง แล้วชวนเพื่อนมาดูวิดีโอของ Eric รับรองติดใจ!