UNDP ห่วงคนรุ่นใหม่ 1.2 พันล้านคนตกงาน เตือนไทยเร่งสร้างทักษะ AI

UNDP ห่วงคนรุ่นใหม่ 1.2 พันล้านคนตกงาน เตือนไทยเร่งสร้างทักษะ AI กลายเป็นประเด็นที่คนทำงาน นักศึกษา และผู้ประกอบการทั่วโลกควรจับตา เพราะการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีไม่ได้กระทบเฉพาะอาชีพสายไอทีเท่านั้น แต่กำลังเปลี่ยนวิธีการทำงานของแทบทุกอุตสาหกรรม ตั้งแต่สื่อและบันเทิง การตลาด การเงิน ไปจนถึงธุรกิจขนาดเล็กในชุมชน

นีฟ คอลิเออร์-สมิธ ผู้แทนโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ หรือ UNDP ให้สัมภาษณ์พิเศษระหว่างการประชุม IMF-World Bank Annual Meetings 2026 โดยแสดงความกังวลว่า ในช่วงหลายปีข้างหน้า คนรุ่นใหม่ประมาณ 1.2 พันล้านคนจะเข้าสู่ตลาดแรงงาน แต่โลกอาจมีตำแหน่งงานรองรับเพียงราว 400 ล้านตำแหน่งเท่านั้น ช่องว่างดังกล่าวจึงไม่ใช่เรื่องไกลตัว และอาจส่งผลโดยตรงต่อรายได้ คุณภาพชีวิต และความหวังของคนวัยเริ่มต้นทำงาน

UNDP ห่วงคนรุ่นใหม่ 1.2 พันล้านคนตกงาน เตือนไทยเร่งสร้างทักษะ AI

ตัวเลขนี้สะท้อนความท้าทายครั้งใหญ่ของระบบการศึกษาและตลาดแรงงาน หลายคนเติบโตมากับความเชื่อว่า การตั้งใจเรียน เข้ามหาวิทยาลัย และได้รับปริญญาจะช่วยให้มีงานที่มั่นคง แต่ในโลกยุคใหม่ วุฒิการศึกษาเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพออีกต่อไป นายจ้างให้ความสำคัญกับทักษะการแก้ปัญหา การสื่อสาร ความคิดสร้างสรรค์ การทำงานร่วมกับเทคโนโลยี และความสามารถในการเรียนรู้สิ่งใหม่อย่างต่อเนื่องมากขึ้น

คนรุ่นใหม่เสี่ยงมีคุณภาพชีวิตแย่กว่าพ่อแม่

หนึ่งในข้อกังวลสำคัญคือ คนรุ่นใหม่อาจกลายเป็นคนรุ่นแรกที่มีฐานะความเป็นอยู่แย่กว่าคนรุ่นพ่อแม่ ทั้งจากค่าครองชีพที่สูงขึ้น ราคาที่อยู่อาศัยที่เข้าถึงยาก หนี้การศึกษา และการแข่งขันในตลาดแรงงานที่รุนแรงขึ้น หากไม่มีการสร้างโอกาสใหม่อย่างจริงจัง คนจำนวนมากอาจต้องทำงานชั่วคราว รับงานเป็นครั้งคราว หรือทำงานที่ไม่ตรงกับทักษะและความฝันของตัวเอง

อย่างไรก็ตาม UNDP ย้ำว่าสถานการณ์ดังกล่าวยังไม่ใช่ข้อสรุปที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ รัฐบาล ภาคธุรกิจ และองค์กรระหว่างประเทศยังสามารถร่วมกันวางนโยบายเพื่อสร้างงานและยกระดับทักษะได้ การลงทุนในคนจึงต้องเกิดขึ้นตั้งแต่ระดับโรงเรียน มหาวิทยาลัย สถาบันอาชีวศึกษา ไปจนถึงการเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับคนที่อยู่ในตลาดแรงงานแล้ว

สร้างงานใหม่ต้องเริ่มจากผู้ประกอบการรายเล็ก

ในประเทศกำลังพัฒนาและพื้นที่เปราะบาง อุปสรรคสำคัญของการสร้างงานคือความเสี่ยงจากสงคราม ความไม่มั่นคงทางการเมือง และความไม่แน่นอนของกฎระเบียบ ปัจจัยเหล่านี้ทำให้นักลงทุนลังเลที่จะนำเงินทุนเข้าไปในพื้นที่ที่มีความต้องการสร้างงานสูงที่สุด

UNDP จึงทำงานร่วมกับรัฐบาล ธนาคารท้องถิ่น และกองทุนพัฒนาเงินทุนแห่งสหประชาชาติ หรือ UNCDF เพื่อช่วยลดความเสี่ยงในการลงทุน หนึ่งในแนวทางคือการใช้กลไกค้ำประกันความเสียหายส่วนแรก เพื่อให้ธนาคารกล้าปล่อยสินเชื่อแก่ผู้ประกอบการรุ่นใหม่มากขึ้น แนวคิดนี้ช่วยให้การสร้างงานไม่จำเป็นต้องพึ่งพาโครงการขนาดใหญ่เพียงอย่างเดียว แต่สามารถเริ่มจากธุรกิจขนาดเล็กที่เข้าใจปัญหาในพื้นที่ได้ดีที่สุด

คอลิเออร์-สมิธยกตัวอย่างว่า เงินลงทุนเพียง 10,000 ดอลลาร์สหรัฐอาจช่วยให้ผู้ประกอบการรุ่นใหม่เริ่มต้นกิจการและจ้างแรงงานเพิ่มเติมได้ ในอัฟกานิสถาน UNDP เคยทำงานร่วมกับผู้ประกอบการประมาณ 80,000 ราย โดยส่วนใหญ่เป็นผู้หญิงและเจ้าของธุรกิจขนาดเล็ก หลายกิจการสามารถจ้างคนเพิ่มได้ถึง 10 คน การสนับสนุนลักษณะนี้จึงมีความหมายมากกว่าการช่วยธุรกิจหนึ่งราย เพราะสามารถสร้างรายได้ให้ครอบครัวและชุมชนโดยรอบ

นอกจากนี้ UNDP ยังร่วมมือกับธนาคารโลกเพื่อทดลองรูปแบบการทำงานในหลายประเทศ เช่น เนปาล เยเมน เฮติ และเลบานอน เป้าหมายคือการนำศักยภาพด้านเงินทุนของสถาบันการเงินเพื่อการพัฒนามาเชื่อมกับเครือข่ายระดับชุมชน เพื่อให้เงินลงทุนเข้าถึงผู้คนจริงและสร้างงานได้จริง

ความยากจนหลายมิติกำลังกลับมาเป็นปัญหา

อีกประเด็นที่น่าห่วงคือ รายงานดัชนีความยากจนหลายมิติฉบับล่าสุดพบว่า จำนวนผู้คนที่เผชิญความยากจนกำลังเพิ่มขึ้นเป็นครั้งแรกในรอบประมาณ 10 ปี ผลกระทบจากโควิด-19 สงคราม ความขัดแย้ง และความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจทำให้หลายครอบครัวยังฟื้นตัวได้ไม่เต็มที่

ความขัดแย้งสามารถทำลายโอกาสทางเศรษฐกิจได้อย่างรวดเร็ว ตัวอย่างหนึ่งคือการวิเคราะห์ผลกระทบในภูมิภาคตะวันออกกลาง ซึ่งพบว่า ภายในเวลาเพียง 5 สัปดาห์ มีประชาชนประมาณ 3.6 ล้านคนเสี่ยงสูญเสียงาน ตัวเลขนี้เทียบเท่ากับจำนวนตำแหน่งงานที่สร้างขึ้นในพื้นที่ในปีก่อนหน้า สถานการณ์ดังกล่าวย้ำว่า การสร้างงานและการลดความยากจนต้องทำควบคู่กับการสร้างความมั่นคงและความร่วมมือระหว่างประเทศ

ไทยต้องเป็นผู้สร้าง AI ไม่ใช่แค่ผู้ใช้งาน

สำหรับประเทศไทย ผู้แทน UNDP มองว่า การพัฒนาทุนมนุษย์จะเป็นหัวใจของการเติบโตในระยะยาว ไทยมีทั้งคนรุ่นใหม่ที่เปิดรับเทคโนโลยี ภาคธุรกิจที่เริ่มใช้ AI และสถาบันการศึกษาที่กำลังปรับหลักสูตร แต่การใช้เครื่องมือสำเร็จรูปเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ หากต้องการสร้างความสามารถในการแข่งขันอย่างยั่งยืน

คำแนะนำสำคัญคือ ไทยไม่ควรเป็นเพียงผู้ใช้ AI แต่ควรเปิดพื้นที่ให้เยาวชน นักวิจัย และผู้ประกอบการเข้ามามีส่วนร่วมในการออกแบบและพัฒนาเทคโนโลยี ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือการพัฒนาโมเดล AI ภาษาไทย ซึ่งจะช่วยให้ระบบเข้าใจบริบททางภาษา วัฒนธรรม และรูปแบบการสื่อสารของคนไทยได้แม่นยำกว่าโมเดลที่พัฒนาจากภาษาอังกฤษเป็นหลัก

การมีส่วนร่วมตั้งแต่ขั้นออกแบบยังช่วยสร้างธุรกิจใหม่ เช่น แพลตฟอร์มการเรียนรู้สำหรับเด็กไทย ระบบวิเคราะห์ข้อมูลการเกษตร เครื่องมือช่วยผู้ประกอบการรายย่อย บริการด้านสุขภาพดิจิทัล และคอนเทนต์บันเทิงที่ใช้ AI อย่างสร้างสรรค์ ในวงการสื่อเอง AI อาจช่วยวิเคราะห์พฤติกรรมผู้ชม สร้างต้นแบบงานภาพ หรือช่วยทีมผลิตเนื้อหาทำงานได้รวดเร็วขึ้น แต่ทักษะด้านจริยธรรม ลิขสิทธิ์ และการตรวจสอบข้อมูลก็จำเป็นไม่แพ้กัน

ระบบการศึกษาไทยจึงควรสอนให้ผู้เรียนเข้าใจทั้งการใช้ AI และวิธีคิดเบื้องหลังเทคโนโลยี ไม่ว่าจะเป็นการตั้งคำถาม การตรวจสอบความถูกต้อง การใช้ข้อมูลอย่างรับผิดชอบ และการสร้างผลงานใหม่ โรงเรียนและมหาวิทยาลัยอาจเริ่มจากโครงงานที่เชื่อมโยงกับปัญหาจริงในชุมชน เพื่อให้ผู้เรียนเห็นว่า AI ไม่ใช่เพียงเครื่องมือทำการบ้านหรือสร้างภาพ แต่เป็นเทคโนโลยีที่ช่วยออกแบบอนาคตได้

UNDP ห่วงคนรุ่นใหม่ 1.2 พันล้านคนตกงาน เตือนไทยเร่งสร้างทักษะ AI จึงควรถูกมองเป็นสัญญาณให้ทุกฝ่ายลงมือทำ ไม่ใช่เพียงข่าวที่อ่านแล้วผ่านไป การเตรียมคนให้พร้อมกับโลกการทำงานยุคใหม่ต้องอาศัยทั้งทักษะดิจิทัล ความคิดสร้างสรรค์ ความเข้าใจสังคม และการเรียนรู้ตลอดชีวิต หากไทยเริ่มลงทุนกับคนรุ่นใหม่ตั้งแต่วันนี้ เราอาจไม่ได้เพียงลดความเสี่ยงการว่างงาน แต่ยังสร้างผู้ประกอบการ นักพัฒนา และนวัตกรที่ช่วยกำหนดทิศทางเศรษฐกิจไทยด้วยตัวเอง

เทรนด์สำคัญต่อจากนี้คือประเทศที่สร้าง AI ให้สอดคล้องกับภาษาและบริบทของตัวเองจะได้เปรียบมากขึ้น ดังนั้นคนไทยควรเริ่มต้นจากการเรียนรู้เครื่องมือ ทดลองทำโครงการเล็ก ๆ และพัฒนาทักษะที่ตลาดต้องการ อย่ารอให้เทคโนโลยีเข้ามาเปลี่ยนอาชีพของเราเพียงฝ่ายเดียว แต่ควรเข้าไปมีส่วนร่วมในการออกแบบอนาคตการทำงานตั้งแต่วันนี้

ที่มา – UNDP ห่วงคนรุ่นใหม่ 1.2 พันล้านคนตกงาน เตือนไทยเร่งสร้างทักษะ AI