TCJA เรียกร้องเวที COP31 ชี้ระเบียบโลกเดิมแก้วิกฤตภูมิอากาศไม่ได้ แนะรัฐบาลไทย เร่งปรับนโยบาย-กฎหมาย
วิกฤตภูมิอากาศกำลังกลายเป็นเรื่องใกล้ตัวกว่าที่หลายคนคิด ตั้งแต่คลื่นความร้อน ฝนตกหนักผิดฤดูกาล ไปจนถึงค่าอาหารและพลังงานที่ผันผวน ประเด็นนี้จึงไม่ได้อยู่ไกลตัวหรือจำกัดเฉพาะวงการวิทยาศาสตร์อีกต่อไป ล่าสุดกลุ่ม Thai Climate Justice for All หรือ TCJA ออกคำประกาศต่อการประชุม COP31 โดยชี้ว่า โลกไม่สามารถแก้ปัญหาสภาพภูมิอากาศด้วยระเบียบเศรษฐกิจแบบเดิมได้
การประชุม COP31 มีกำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 9-20 พฤศจิกายน 2026 ณ เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ท่ามกลางความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ การแข่งขันด้านพลังงาน แร่สำคัญ และห่วงโซ่อุปทานทั่วโลก สิ่งที่น่าจับตาคือการเปลี่ยนผ่านสีเขียวอาจไม่ได้หมายถึงความยั่งยืนเสมอไป หากยังคงปล่อยให้ประเทศซีกโลกใต้เป็นเพียงแหล่งวัตถุดิบหรือพื้นที่ดูดซับคาร์บอน ขณะที่ผลประโยชน์ส่วนใหญ่ตกอยู่กับรัฐและบริษัทขนาดใหญ่
TCJA เรียกร้องเวที COP31
หัวใจสำคัญของข้อเสนอคือการเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจ คืนอำนาจการตัดสินใจให้ประชาชน และสร้างอนาคตที่อยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างเป็นธรรม TCJA มองว่าข้อตกลงด้านสภาพภูมิอากาศตลอดช่วง 3 ทศวรรษที่ผ่านมา ยังไม่สามารถลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลและระบบการผลิตที่เน้นการบริโภคเกินความจำเป็นได้อย่างแท้จริง
ดังนั้น วิกฤตภูมิอากาศจึงไม่ควรถูกมองเป็นเพียงปัญหาอุณหภูมิโลกที่สูงขึ้นเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับสิทธิในที่ดิน ความมั่นคงทางอาหาร สุขภาพ รายได้ และความสมบูรณ์ของธรรมชาติ การใช้เครดิตคาร์บอนเพียงอย่างเดียวจึงไม่สามารถชดเชยความสูญเสียของชุมชนหรือระบบนิเวศได้ทั้งหมด
สิทธิชุมชนต้องอยู่กลางการเปลี่ยนผ่าน
TCJA เสนอให้การเปลี่ยนผ่านตั้งอยู่บนสิทธิ 3 ด้านที่เกื้อหนุนกัน ได้แก่ สิทธิชุมชน สิทธิชนพื้นเมืองตามหลักความยินยอมโดยเสรี ล่วงหน้า และได้รับข้อมูลครบถ้วน หรือ FPIC รวมถึงสิทธิของธรรมชาติ แนวคิดนี้ต้องการเปลี่ยนบทบาทประชาชนจากผู้รับฟังความคิดเห็นภายหลังการตัดสินใจ ไปสู่ผู้มีอำนาจริเริ่มนโยบาย ร่วมจัดสรรงบประมาณ และเป็นเจ้าของทรัพยากรในพื้นที่
มุมมองดังกล่าวมีความสำคัญไม่แพ้เทคโนโลยีใหม่ เพราะโครงการพลังงานสะอาดหรือโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่จะยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อชุมชนมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้น ไม่ใช่เพียงได้รับแจ้งเมื่อทุกอย่างถูกกำหนดไว้แล้ว สำหรับคนทั่วไป นี่คือเรื่องใกล้ตัว เพราะการตัดสินใจด้านพลังงานและที่ดินย่อมส่งผลต่อค่าไฟ งานในท้องถิ่น และคุณภาพชีวิตโดยตรง
5 ข้อเสนอสำคัญบนเวที COP31
- ยุติการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างเป็นธรรม: ต้องมีกรอบเวลาที่ชัดเจน ระบบติดตามตรวจสอบได้ ยุติการขยายโครงการใหม่ ปลดระวางโครงสร้างเดิม และยกเลิกเงินอุดหนุนฟอสซิล โดยเป้าหมายสุทธิเป็นศูนย์ไม่ควรถูกใช้แทนการยุติฟอสซิล
- สร้างการเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรมโดยประชาชน: คุ้มครองสิทธิแรงงาน ชุมชน และชนพื้นเมือง พร้อมสนับสนุนเทคโนโลยีและทางเลือกใหม่ที่ไม่ผลักภาระไปยังผู้ได้รับผลกระทบมากที่สุด
- เพิ่มเงินทุนเพื่อการปรับตัวและความสูญเสีย: ควรเน้นเงินให้เปล่าที่ชุมชนท้องถิ่นเข้าถึงและร่วมบริหารได้โดยตรง รวมถึงแก้ปัญหาหนี้และปฏิรูประบบการเงินระหว่างประเทศ
- เปลี่ยนผ่านระบบอาหารและโปรตีน: ลดการพึ่งพาปศุสัตว์อุตสาหกรรม ส่งเสริมโปรตีนพืชท้องถิ่น เกษตรนิเวศ และการฟื้นฟูดิน โดยบูรณาการไว้ในแผน NDC และ NAP
- ส่งเสริมความร่วมมือที่ไม่ใช้กลไกตลาด: คัดค้านการทำให้ธรรมชาติกลายเป็นสินทรัพย์ทางการเงิน และสนับสนุนความร่วมมือตามมาตรา 6.8 ของความตกลงปารีส
รัฐบาลไทยต้องเร่งปรับนโยบาย
สำหรับประเทศไทย TCJA เตือนถึงการจัดทำนโยบายระยะยาวผ่าน NDC 3.0 ซึ่งตั้งเป้าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิไม่เกิน 152 ล้านตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่แค่ตัวเลขเป้าหมาย แต่คือวิธีการที่ใช้ไปให้ถึงเป้าหมายนั้นต้องไม่สร้างความเหลื่อมล้ำเพิ่ม
รัฐบาลควรปรับกฎหมายและนโยบายภูมิอากาศให้คำนึงถึงสิทธิประชาชนอย่างจริงจัง เปิดพื้นที่ให้ชุมชนมีอำนาจร่วมตัดสินใจ และทำให้เงินทุนด้านการปรับตัวเข้าถึงท้องถิ่นได้ง่ายขึ้น ขณะเดียวกันควรสนับสนุนพลังงานสะอาด ระบบอาหารที่ยั่งยืน และนวัตกรรมที่ตอบโจทย์พื้นที่ มากกว่าการพึ่งพาโครงการขนาดใหญ่เพียงไม่กี่รูปแบบ
สำหรับผู้ติดตามข่าวเทคโนโลยีและความบันเทิง ประเด็นนี้สะท้อนว่าอนาคตไม่ได้ถูกกำหนดด้วยนวัตกรรมเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับว่าใครเป็นเจ้าของเทคโนโลยี ใครได้ประโยชน์ และใครต้องรับต้นทุน การเปลี่ยนผ่านที่ดีจึงควรทำให้เทคโนโลยีช่วยลดความเหลื่อมล้ำ ไม่ใช่กลายเป็นเครื่องมือขยายอำนาจของกลุ่มทุน
ท้ายที่สุด ข้อเสนอของ TCJA เป็นสัญญาณว่า COP31 ต้องก้าวข้ามการบริหารตัวเลขคาร์บอน ไปสู่การเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจและกฎหมายอย่างแท้จริง รัฐบาลไทยควรรับฟังเสียงจากชุมชน นักวิชาการ แรงงาน และคนรุ่นใหม่ตั้งแต่วันนี้ เพราะการตัดสินใจในปัจจุบันจะกำหนดคุณภาพชีวิตของคนอีกหลายสิบปีข้างหน้า หากทุกภาคส่วนร่วมผลักดันอย่างจริงจัง การเปลี่ยนผ่านสีเขียวก็มีโอกาสเป็นอนาคตที่เป็นธรรมและยั่งยืนสำหรับทุกคน
ที่มา – TCJA เรียกร้องเวที COP31 ชี้ระเบียบโลกเดิมแก้วิกฤตภูมิอากาศไม่ได้ แนะรัฐบาลไทย เร่งปรับนโยบาย-กฎหมาย