ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI กำลังเข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น ตั้งแต่การทำงาน การศึกษา ความบันเทิง การแพทย์ ไปจนถึงการเลือกซื้อสินค้าออนไลน์ เทคโนโลยีนี้ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือสำหรับคนทำงานด้านไอทีอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นโครงสร้างสำคัญที่ส่งผลต่อโอกาสทางอาชีพ การเข้าถึงข้อมูล และการตัดสินใจของผู้คนในสังคม

อย่างไรก็ตาม รายงานจากนักวิจัยมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดชี้ให้เห็นว่า ผู้หญิงยังมีส่วนร่วมในกระบวนการพัฒนาและตัดสินใจเกี่ยวกับ AI น้อยกว่าผู้ชาย ประเด็นนี้ทำให้เกิดคำถามสำคัญว่า ใครกันแน่ที่กำลังมีอำนาจกำหนดทิศทางของเทคโนโลยี และมุมมองของคนกลุ่มใดกำลังถูกมองข้าม

ผู้ชายกำหนดอนาคต AI ไม่ได้แปลว่าพวกเขารู้จริง

จากการสำรวจผู้ใหญ่ชาวอเมริกันมากกว่า 5,000 คน พบว่าผู้ชายมีแนวโน้มใช้ AI มากกว่าผู้หญิง ทั้งในสถานที่ทำงานและชีวิตส่วนตัว ขณะที่ผู้หญิงจำนวนมากระบุว่าได้รับโอกาสเข้ารับการฝึกอบรมเกี่ยวกับ AI ในที่ทำงานน้อยกว่า ความแตกต่างนี้ไม่ได้หมายความว่าทุกคนควรต้องใช้ AI ให้มากขึ้น หรือควรเชื่อมั่นในเทคโนโลยีมากขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่สะท้อนถึงความไม่สมดุลของอำนาจและโอกาสในการมีส่วนร่วม

เมื่อกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งมีบทบาทมากกว่าในการออกแบบผลิตภัณฑ์ กำหนดนโยบาย หรือสร้างเนื้อหาที่ AI ผลิตขึ้น ความต้องการและประสบการณ์ของกลุ่มนั้นก็อาจถูกนำมาเป็นมาตรฐานมากเกินไป ผลลัพธ์ที่ตามมาอาจเป็นการพลาดโอกาสทางธุรกิจ การออกแบบที่ไม่ตอบโจทย์ผู้ใช้บางกลุ่ม หรือในกรณีร้ายแรงกว่านั้น อาจก่อให้เกิดอันตรายและตอกย้ำความเหลื่อมล้ำเดิมในสังคม

ผู้ชายกำหนดอนาคต AI แต่ความมั่นใจไม่ได้เท่ากับความรู้

หนึ่งในข้อค้นพบที่น่าสนใจคือ ผู้ชายมักมั่นใจว่าตนเองมีความรู้เกี่ยวกับ AI มากกว่าผู้หญิง แม้ในความเป็นจริงแล้ว ทั้งสองเพศจะตอบคำถามเกี่ยวกับ AI ผิดในอัตราใกล้เคียงกัน ความแตกต่างอยู่ที่ผู้ชายมีแนวโน้มอ้างว่ารู้จักข้อมูลหรือบุคคลต่าง ๆ แม้ข้อมูลนั้นจะไม่จริงก็ตาม

ในการทดลอง ผู้เข้าร่วมถูกนำเสนอรายชื่อบุคคลที่อ้างว่าเป็นผู้มีอิทธิพลในอุตสาหกรรม AI โดยมีบางรายชื่อเป็นบุคคลสมมติทั้งหมด ผู้ชายมีแนวโน้มบอกว่ารู้จักทุกชื่อมากกว่า ขณะที่ผู้หญิงมักยอมรับตรง ๆ เมื่อไม่รู้คำตอบ พฤติกรรมนี้สะท้อนว่า ความมั่นใจไม่ใช่หลักฐานของความเชี่ยวชาญ และการยอมรับว่าไม่รู้ก็อาจเป็นจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ที่มีคุณภาพ

เหตุผลที่ผู้หญิงมอง AI ด้วยความกังวลมากกว่า

ผลสำรวจพบว่า โดยรวมแล้วผู้คนยังมีความไว้วางใจต่อ AI ในระดับไม่สูงนัก แต่ผู้หญิงมีแนวโน้มไว้วางใจเทคโนโลยีนี้น้อยกว่า และเชื่อมโยง AI เข้ากับความกังวลหรือความไม่สบายใจมากกว่า ในทางตรงกันข้าม ผู้ชายมักมอง AI ด้วยความรู้สึกเชิงบวก เช่น ความตื่นเต้น ความอยากรู้อยากเห็น และความหวังต่ออนาคต

ทัศนคติที่แตกต่างกันอาจมีเหตุผลรองรับ ผู้หญิงและเด็กผู้หญิงเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบจากการนำ AI ไปสร้างภาพหรือวิดีโอปลอมเชิงทางเพศโดยไม่ได้รับความยินยอมอย่างมาก นอกจากนี้ การเปลี่ยนแปลงของตลาดแรงงานจาก AI ยังอาจกระทบงานที่มีผู้หญิงทำงานเป็นจำนวนมาก เช่น งานธุรการ งานเลขานุการ งานบริการลูกค้า และงานสนับสนุนต่าง ๆ หากองค์กรนำ AI มาใช้โดยไม่ประเมินผลกระทบอย่างรอบคอบ ความเสี่ยงก็อาจตกอยู่กับกลุ่มคนเดิมที่มีอำนาจต่อรองน้อยกว่า

ผู้หญิงยังมีความกังวลเกี่ยวกับการขยายศูนย์ข้อมูล ซึ่งต้องใช้พลังงานและทรัพยากรจำนวนมาก รวมถึงความปลอดภัยและมาตรการกำกับดูแล AI ในพื้นที่ใกล้บ้านมากกว่าผู้ชาย ความกังวลเหล่านี้จึงไม่ควรถูกมองว่าเป็นการต่อต้านความก้าวหน้า แต่ควรถือเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับการออกแบบเทคโนโลยีที่รับผิดชอบ

ผลกระทบเมื่อเสียงของผู้หญิงไม่ถูกนำเสนอ

นอกจากการมีส่วนร่วมในอุตสาหกรรมที่ยังไม่สมดุลแล้ว การนำเสนอข่าวก็อาจทำให้ช่องว่างนี้ชัดเจนขึ้น รายงานระบุว่าสื่อมักอ้างความคิดเห็นจากผู้เชี่ยวชาญชายเกี่ยวกับ AI ในสัดส่วนที่สูงกว่าสัดส่วนจริงของบุคลากรในแวดวงเทคโนโลยี เมื่อสังคมได้ยินเสียงจากคนกลุ่มเดิมซ้ำ ๆ ก็อาจเข้าใจไปว่าความรู้เกี่ยวกับ AI เป็นเรื่องของผู้ชายเป็นหลัก

• การออกแบบอาจไม่ครอบคลุม: ระบบ AI อาจทำงานได้ดีสำหรับผู้ใช้บางกลุ่ม แต่ไม่ตอบโจทย์คนที่มีประสบการณ์ชีวิตแตกต่างกัน
• ความเสี่ยงอาจถูกมองข้าม: ประเด็นการคุกคาม การหลอกลวง หรือการละเมิดความเป็นส่วนตัวของผู้หญิงอาจไม่ได้รับความสำคัญเท่าที่ควร
• ตลาดแรงงานอาจเหลื่อมล้ำมากขึ้น: งานที่มีผู้หญิงเป็นกำลังหลักอาจถูกปรับเปลี่ยนโดยไม่มีการฝึกทักษะและการเยียวยาที่เหมาะสม
• ความเชื่อมั่นของสังคมลดลง: หากผู้ใช้รู้สึกว่า AI ไม่เข้าใจหรือไม่คำนึงถึงความต้องการของตน ก็ย่อมไม่อยากยอมรับเทคโนโลยีดังกล่าว

การเพิ่มจำนวนผู้หญิงในตำแหน่งนักพัฒนา นักวิจัย ผู้บริหาร นักนโยบาย และผู้เชี่ยวชาญที่สื่อเลือกสัมภาษณ์จึงเป็นเรื่องสำคัญ แต่การมีตัวแทนมากขึ้นเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่พอ องค์กรต้องเปิดพื้นที่ให้ความคิดเห็นที่แตกต่างมีผลต่อการตัดสินใจจริง ตั้งแต่การเก็บข้อมูล การทดสอบระบบ การประเมินความเสี่ยง ไปจนถึงการกำหนดวิธีรับผิดชอบเมื่อ AI สร้างผลกระทบที่ไม่คาดคิด

ทำอย่างไรให้อนาคตของ AI เป็นธรรมกว่าเดิม

ผู้พัฒนาและองค์กรควรเริ่มจากการตรวจสอบว่าใครได้รับโอกาสเข้าถึงเครื่องมือและการฝึกอบรม AI บ้าง การอบรมไม่ควรจำกัดอยู่เฉพาะฝ่ายเทคโนโลยี แต่ควรครอบคลุมพนักงานทุกระดับ โดยเฉพาะผู้ที่ทำงานในสายอาชีพซึ่งอาจได้รับผลกระทบจากระบบอัตโนมัติ การให้ความรู้ที่เหมาะสมจะช่วยให้คนทำงานประเมินคำตอบของ AI ได้ดีขึ้น และไม่ต้องพึ่งพาความมั่นใจของผู้ใช้งานเพียงไม่กี่คน

ผู้ใช้งานเองก็ควรตรวจสอบข้อมูลจาก AI อย่างมีวิจารณญาณ ไม่ว่าจะเป็นคำตอบจากแชตบอต สรุปข่าว หรือคำแนะนำด้านการทำงาน เพราะระบบอาจสร้างข้อมูลผิดแต่ใช้ภาษาที่ฟังดูน่าเชื่อถือได้ การกล้ายอมรับว่าไม่รู้ การถามหาหลักฐาน และการเปิดรับความคิดเห็นจากผู้มีประสบการณ์ต่างกัน จะช่วยลดความผิดพลาดและทำให้การใช้ AI มีความรับผิดชอบมากขึ้น

ท้ายที่สุด ประเด็นสำคัญไม่ใช่การตัดสินว่าผู้ชายหรือผู้หญิงใช้ AI ได้ดีกว่ากัน แต่คือการทำให้ทุกคนมีสิทธิ์ร่วมกำหนดทิศทางของเทคโนโลยีอย่างเท่าเทียม เพราะ ผู้ชายกำหนดอนาคต AI ไม่ได้แปลว่าพวกเขารู้จริง และความมั่นใจที่มากเกินไปอาจทำให้เสียงเตือนจากผู้ที่มองเห็นความเสี่ยงถูกละเลย หากเราต้องการ AI ที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมจริง การรับฟังผู้หญิงและกลุ่มคนที่หลากหลายต้องเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการตั้งแต่วันนี้

มุมมองของผู้เขียนคือ อนาคตของ AI ควรเกิดจากการร่วมมือของคนหลายกลุ่ม ไม่ใช่การตัดสินใจโดยคนที่พูดเสียงดังที่สุด ผู้อ่านสามารถช่วยสร้างการเปลี่ยนแปลงได้ด้วยการตั้งคำถาม ตรวจสอบข้อมูล และสนับสนุนพื้นที่ที่เปิดโอกาสให้ผู้หญิงมีส่วนร่วมในการพัฒนา AI มากขึ้น

ที่มา – Men Are Shaping the Future of AI. That Doesn’t Mean They Know What They’re Talking About