กรุงเทพมหานครเดินหน้าแนวคิดใหม่ในการจัดการเมืองด้วยโมเดล พัฒนารายบล็อก หรือการวางแผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานแบบเจาะจงพื้นที่ โดยตั้งเป้านำร่อง 8 พื้นที่ เพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วม การจราจร สาธารณูปโภค และคุณภาพชีวิตของประชาชนให้ตรงกับบริบทของแต่ละย่านมากขึ้น แนวทางนี้น่าสนใจเพราะไม่ได้มองกรุงเทพฯ เป็นพื้นที่ขนาดใหญ่ก้อนเดียว แต่แบ่งเมืองออกเป็นหน่วยย่อยที่สามารถวิเคราะห์ปัญหาและกำหนดวิธีแก้ได้อย่างละเอียด

เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เป็นประธานการประชุมคณะผู้บริหารกรุงเทพมหานคร เพื่อติดตามความคืบหน้าแผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในรูปแบบรายบล็อก โดยมีหน่วยงานสำคัญร่วมสนับสนุน ทั้งสำนักการโยธา สำนักการระบายน้ำ สำนักการจราจรและขนส่ง และสำนักสิ่งแวดล้อม การทำงานร่วมกันของหลายหน่วยงานถือเป็นหัวใจสำคัญ เพราะปัญหาในเมืองมักเชื่อมโยงกัน ไม่ว่าจะเป็นถนนที่ระบายน้ำไม่ทัน สายสื่อสารที่รกรุงรัง หรือระบบขนส่งที่ยังเชื่อมต่อกับชุมชนได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ

พัฒนารายบล็อก คืออะไร และช่วยกรุงเทพฯ ได้อย่างไร

ปัจจุบัน กทม. แบ่งพื้นที่กรุงเทพฯ ออกเป็น 626 บล็อกย่อย โดยพิจารณาจากขอบเขตการปกครอง โครงข่ายถนน ผังเมืองรวม และลักษณะเฉพาะของพื้นที่ แต่ละบล็อกจึงมีปัญหาและโอกาสแตกต่างกัน เช่น ย่านเมืองเก่าอาจต้องให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์อาคารและวัฒนธรรม ขณะที่ย่านธุรกิจต้องเน้นการเดินทาง ความปลอดภัย และการจัดระเบียบพื้นที่สาธารณะ ส่วนชุมชนชานเมืองอาจต้องเร่งแก้ปัญหาน้ำท่วมและการเชื่อมต่อระบบขนส่ง

แนวคิด พัฒนารายบล็อก จึงช่วยให้การจัดสรรงบประมาณมีเป้าหมายชัดเจนขึ้น หน่วยงานสามารถรวบรวมข้อมูลของแต่ละพื้นที่แล้วออกแบบโครงการให้เหมาะสม ไม่ใช่ใช้วิธีแก้ปัญหาแบบเดียวกันทั้งเมือง นอกจากนี้ยังเปิดโอกาสให้ประชาชน ผู้ประกอบการ และชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการเสนอความต้องการจริงของพื้นที่ ซึ่งจะช่วยให้โครงการตอบโจทย์การใช้งานในชีวิตประจำวันมากขึ้น

8 พื้นที่นำร่องที่ กทม. เตรียมเร่งพัฒนา

จากพื้นที่ที่มีศักยภาพทั้งหมด 35 แห่ง กทม. คัดเลือก 8 พื้นที่นำร่อง โดยแบ่งตามบทบาทและลักษณะของย่าน ดังนี้

• บล็อกกรุงรัตนโกสินทร์ ครอบคลุมเขตพระนคร ป้อมปราบศัตรูพ่าย และสัมพันธวงศ์ เน้นการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และการท่องเที่ยว
• บล็อกปทุมวัน เป็นพื้นที่ศูนย์กลางธุรกิจและพาณิชยกรรมที่มีผู้คนเดินทางหนาแน่น
• บล็อกศูนย์ราชการ กทม. ในเขตดินแดง บริเวณแนวถนนจตุรทิศ มุ่งจัดระบบพื้นที่และการเดินทางให้มีประสิทธิภาพ
• บล็อกรอบมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ในเขตจตุจักร เน้นการเชื่อมต่อระหว่างแหล่งการศึกษา ชุมชน และระบบขนส่ง
• บล็อกสะพานสูง ซึ่งเป็นพื้นที่อยู่อาศัยที่ต้องวางแผนด้านน้ำ ถนน และบริการสาธารณะให้สอดคล้องกับการขยายตัวของชุมชน
• บล็อกสุขุมวิทใต้ ให้ความสำคัญกับการเดินทาง ความหนาแน่นของเมือง และคุณภาพชีวิตของผู้อยู่อาศัย
• บล็อกลาดกระบัง ฝั่งตะวันออก ซึ่งมีทั้งพื้นที่อยู่อาศัย เกษตรกรรม และกิจกรรมเศรษฐกิจที่ต้องบริหารจัดการร่วมกัน
• บล็อกทุ่งครุ ฝั่งตะวันตก ที่ต้องวางแผนรับมือปัญหาน้ำและการเชื่อมต่อกับพื้นที่โดยรอบ

แผนงาน 3 ด้านที่เชื่อมโยงกับชีวิตคนเมือง

แผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานรายบล็อกประกอบด้วย 3 ส่วนหลัก ได้แก่ แผนแม่บท ผังยุทธศาสตร์ และแผนปฏิบัติการพร้อมกรอบเวลา แผนแม่บทจะกำหนดขอบเขตและเอกลักษณ์ของแต่ละพื้นที่ เพื่อให้การพัฒนาไม่ทำลายจุดเด่นเดิมของย่าน ส่วนผังยุทธศาสตร์จะครอบคลุม 3 ด้าน ได้แก่ สาธารณูปโภคและการฟื้นฟูหลังน้ำท่วม การจราจรและโครงสร้างพื้นฐาน ตลอดจนเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิต

สำหรับการจัดการน้ำ กทม. เตรียมนำบทเรียนจากสถานการณ์น้ำท่วมในพื้นที่ฝั่งตะวันออกมาปรับใช้ โดยจะวิเคราะห์จุดเสี่ยง ระบบระบายน้ำ และเส้นทางการไหลของน้ำอย่างเป็นระบบ ขณะเดียวกันยังมีแนวคิดประสานงานกับ กสทช. และผู้ให้บริการโทรคมนาคม เพื่อผลักดันนโยบาย Single Last Mile ซึ่งเป็นการจัดระเบียบสายสื่อสารให้ใช้เส้นทางร่วมกัน ลดสายที่พาดระโยงระยาง และช่วยให้การบำรุงรักษาทำได้ง่ายขึ้น

ด้านระบบประปา จะมีการประสานกับการประปานครหลวงเพื่อพิจารณาการเพิ่มแรงดันน้ำให้เหมาะสมกับลักษณะของแต่ละชุมชน ประเด็นนี้อาจดูเป็นเรื่องใกล้ตัว แต่ส่งผลโดยตรงต่อการใช้ชีวิตของประชาชน โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีการก่อสร้างอาคารใหม่หรือมีจำนวนผู้อยู่อาศัยเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

ส่วนด้านการเดินทาง สำนักการจราจรและขนส่งจะเร่งออกแบบเส้นทางเชื่อมต่อจากบ้านพักอาศัยไปยังระบบขนส่งสาธารณะและสถานีรถไฟฟ้า แนวทางดังกล่าวอาจช่วยลดการพึ่งพารถยนต์ส่วนตัว หากมีรถรับส่งหรือเส้นทางเดินทางระยะสั้นที่สะดวก ปลอดภัย และเชื่อมต่อกันจริง นอกจากนี้ กทม. จะนำข้อมูลพื้นที่น้ำท่วมมาซ้อนทับกับแผนการเดินทาง เพื่อระบุจุดเปราะบางและจัดลำดับความสำคัญในการแก้ไข

เป้าหมาย 50 บล็อกใน 2 ปี และ 425 บล็อกใน 4 ปี

กทม. ตั้งเป้าพัฒนาพื้นที่นำร่อง 50 บล็อก ให้ครอบคลุมทุกเขตภายใน 2 ปี และขยายผลให้ครบ 425 บล็อกภายใน 4 ปี หรือภายใน พ.ศ. 2574 ขณะนี้อยู่ระหว่างการทบทวนยุทธศาสตร์และจัด Workshop ร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อจัดทำโครงการสำหรับเสนอขอจัดสรรงบประมาณรายจ่ายประจำปี 2571

รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร วิศณุ ทรัพย์สมพล ย้ำว่าแนวทางนี้ไม่ควรจำกัดอยู่เฉพาะ 8 พื้นที่นำร่อง แต่ต้องการให้ทั้ง 50 เขตนำไปใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการจัดทำแผนและเสนอของบประมาณ แต่ละเขตจะต้องทำงานร่วมกับหน่วยงานส่วนกลางอย่างใกล้ชิด เพื่อให้โครงการต่าง ๆ เชื่อมโยงกันและไม่เกิดการลงทุนที่ซ้ำซ้อน

ในมุมของประชาชน สิ่งที่ควรติดตามไม่ใช่เพียงจำนวนบล็อกที่ได้รับการพัฒนา แต่คือผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริง เช่น น้ำท่วมขังลดลงหรือไม่ เดินทางไปสถานีรถไฟฟ้าได้สะดวกขึ้นหรือไม่ ถนนและทางเท้าปลอดภัยขึ้นแค่ไหน รวมถึงประชาชนมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางของย่านมากน้อยเพียงใด หากทุกโครงการมีข้อมูลเปิดเผยและมีตัวชี้วัดที่ตรวจสอบได้ โมเดลนี้ก็มีโอกาสกลายเป็นต้นแบบการพัฒนาเมืองที่มีประสิทธิภาพ

โดยสรุป พัฒนารายบล็อก เป็นแนวคิดที่สะท้อนทิศทางการบริหารเมืองยุคใหม่ ซึ่งใช้ข้อมูล พื้นที่ และความต้องการของชุมชนเป็นฐาน การเริ่มต้นจาก 8 พื้นที่อาจเป็นก้าวแรก แต่ความสำเร็จจะขึ้นอยู่กับการทำงานต่อเนื่อง งบประมาณที่เพียงพอ และการรับฟังเสียงของคนในพื้นที่อย่างจริงจัง หาก กทม. เดินหน้าตามแผนได้ เมืองหลวงอาจมีระบบจัดการน้ำ การเดินทาง และสาธารณูปโภคที่ตอบโจทย์เฉพาะย่านมากขึ้น ประชาชนจึงควรติดตามความคืบหน้าและร่วมเสนอความคิดเห็น เพื่อให้การพัฒนาเมืองครั้งนี้เกิดประโยชน์กับทุกคนอย่างแท้จริง

ที่มา – กทม. ชูโมเดล ‘พัฒนารายบล็อก’ จัดระเบียบโครงสร้างพื้นฐาน นำร่อง 8 พื้นที่แก้ปัญหาน้ำท่วม-จราจร ตั้งเป้าคลุม 425 ย่านใน 4 ปี