แผนรับมือไฟป่าและฝุ่นภาคเหนือปี 2570

แผนรับมือไฟป่าและฝุ่นภาคเหนือปี 2570 กำลังถูกยกระดับให้เป็นวาระสำคัญ หลังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องประเมินว่าไทยอาจเผชิญสภาพอากาศแห้งและภาวะเอลนีโญในช่วงปี 2570 ซึ่งมีโอกาสทำให้ปัญหาฝุ่น PM2.5 ในภาคเหนือรุนแรงกว่าปีก่อน ประเด็นนี้ไม่ได้กระทบเฉพาะสุขภาพของคนในพื้นที่เท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงกับการท่องเที่ยว เศรษฐกิจ การเดินทาง และคุณภาพชีวิตของประชาชนทั่วประเทศ

การประชุมเตรียมความพร้อมจัดขึ้นที่กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย โดยมี ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธาน พร้อมด้วย เจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย นิรัตน์ พงษ์สิทธิถาวร อธิบดีกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ผู้ว่าราชการจังหวัดภาคเหนือ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วม ทั้งในสถานที่ประชุมและผ่านระบบออนไลน์

แผนรับมือไฟป่าและฝุ่นภาคเหนือปี 2570 ต้องเริ่มก่อนวิกฤต

สาระสำคัญของการประชุมคือการเตรียมรับมือสถานการณ์ฝุ่น PM2.5 ในช่วงปลายเดือนมกราคมถึงกุมภาพันธ์ 2570 ซึ่งเป็นช่วงที่มักเกิดจุดความร้อนและหมอกควันสะสมในหลายจังหวัดภาคเหนือ รัฐบาลต้องการให้ทุกหน่วยงานวางแผนล่วงหน้าอย่างเป็นระบบ ไม่รอให้ค่าฝุ่นพุ่งสูงแล้วจึงค่อยออกมาตรการ เพราะการแก้ปัญหาในช่วงวิกฤตมักทำได้ยากและใช้ทรัพยากรมากกว่า

ศ.ดร.ยศชนันระบุว่า หน่วยงานรัฐควรสื่อสารกับประชาชนตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อให้เห็นว่าการเตรียมการดำเนินไปถึงขั้นใด มีอะไรที่ยังขาด และต้องใช้งบประมาณหรือกำลังสนับสนุนด้านใดเพิ่มเติม การสื่อสารอย่างต่อเนื่องยังช่วยลดความตื่นตระหนก เพราะประชาชนจะได้รับข้อมูลจากแหล่งที่น่าเชื่อถือและสามารถเตรียมตัวได้เหมาะสมกับสถานการณ์

อีกประเด็นที่ต้องให้ความสำคัญคือการสื่อสารในแต่ละพื้นที่ไม่ควรใช้รูปแบบเดียวกันทั้งหมด แม้นโยบายจากส่วนกลางจะต้องชัดเจนและเป็นทิศทางเดียวกัน แต่จังหวัดต่างๆ ควรปรับวิธีนำเสนอให้เข้ากับบริบทของชุมชน ภาษา และลักษณะการใช้ชีวิตของคนในพื้นที่ โดยเฉพาะชุมชนที่มีอาชีพเกี่ยวข้องกับการเกษตรและอาจได้รับผลกระทบจากมาตรการห้ามเผา

เอลนีโญเพิ่มความเสี่ยงฝุ่นสะสม

ข้อมูลจากการหารือกับหน่วยงานด้านวิชาการทำให้รัฐบาลกังวลว่า ปี 2570 อาจมีอากาศแห้งมากขึ้นจากอิทธิพลของเอลนีโญ เมื่อความชื้นในอากาศลดลงและลมไม่สามารถพัดพามลพิษออกจากแอ่งกระทะของภาคเหนือได้อย่างมีประสิทธิภาพ ควันจากไฟป่า การเผาในพื้นที่เกษตร และมลพิษจากการเดินทางจึงอาจสะสมจนกลายเป็นปัญหาใหญ่

แม้การพยากรณ์อากาศล่วงหน้าจะยังมีความไม่แน่นอน แต่การประเมินความเสี่ยงไว้ก่อนถือเป็นแนวทางที่รอบคอบ หน่วยงานต่างๆ จึงควรรายงานความคืบหน้าอย่างน้อยเดือนละครั้ง หรือทุกสองสัปดาห์ในช่วงใกล้เข้าสู่ฤดูฝุ่น เพื่อให้ประชาชน ภาคธุรกิจ โรงเรียน และโรงพยาบาลเตรียมแผนรองรับได้ทัน

สำหรับประชาชนทั่วไป การติดตามค่าฝุ่นจากแอปพลิเคชันหรือเว็บไซต์ของหน่วยงานรัฐเป็นเรื่องจำเป็น โดยควรดูทั้งค่า PM2.5 แนวโน้มในช่วงหลายชั่วโมง และคำแนะนำด้านสุขภาพ ไม่ควรพิจารณาเฉพาะตัวเลข ณ เวลาใดเวลาหนึ่ง เพราะค่าฝุ่นสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามทิศทางลม อุณหภูมิ และกิจกรรมการเผาในพื้นที่ใกล้เคียง

เพิ่มกล้องตรวจจับไฟป่าทำงานคู่ดาวเทียม

หนึ่งในเทคโนโลยีสำคัญภายใต้แผนเตรียมรับมือครั้งนี้คือกล้องตรวจจับไฟป่าระยะไกล ปัจจุบันมีการติดตั้งกล้องที่มองเห็นพื้นที่ได้ประมาณ 20 กิโลเมตรแล้วราว 40-50 ตัว และมีแผนเพิ่มอีกประมาณ 50-60 ตัว เพื่อให้ครอบคลุมพื้นที่เสี่ยงมากขึ้น

จุดเด่นของกล้องภาคพื้นดินคือสามารถช่วยยืนยันตำแหน่งและลักษณะของไฟได้อย่างรวดเร็ว ขณะที่ดาวเทียมมีข้อได้เปรียบด้านการตรวจสอบพื้นที่กว้าง การนำข้อมูลจากทั้งสองระบบมาทำงานร่วมกันจะช่วยลดความคลาดเคลื่อนและทำให้เจ้าหน้าที่เห็นภาพสถานการณ์ใกล้เคียงความเป็นจริงมากขึ้น เมื่อพบจุดไฟ หน่วยงานที่รับผิดชอบจะสามารถส่งทีมเข้าไปควบคุมสถานการณ์ได้ตรงจุด ลดเวลาในการค้นหาและจำกัดการลุกลามของไฟ

นอกจากกล้องและดาวเทียมแล้ว ยังมีการพิจารณาใช้โดรนที่คนไทยพัฒนาขึ้นเพื่อสำรวจพื้นที่เข้าถึงยาก โดรนอาจช่วยบินตรวจสอบแนวไฟ ประเมินความเสียหาย และส่งภาพแบบใกล้เวลาจริงให้ศูนย์บัญชาการ ข้อมูลเหล่านี้มีประโยชน์ทั้งต่อการตัดสินใจของเจ้าหน้าที่และการวางแผนความปลอดภัยของชุมชน

อีกเครื่องมือหนึ่งคือเครื่องสับใบไม้ ซึ่งมีทั้งเครื่องที่จัดซื้อจากภายนอกและเครื่องที่มหาวิทยาลัยช่วยพัฒนา แนวคิดคือการนำเศษวัสดุทางการเกษตรหรือใบไม้มาแปรรูปเพื่อลดการเผาในที่โล่ง แต่การนำไปใช้ต้องพิจารณาให้เหมาะกับแต่ละจังหวัด ทั้งเรื่องพื้นที่ งบประมาณ การขนส่ง และความพร้อมของชุมชน

ฝุ่น PM0.1 อาจเป็นความเสี่ยงที่ต้องจับตา

นอกจาก PM2.5 แล้ว นักวิชาการและหน่วยงานด้านสุขภาพยังให้ความสนใจกับฝุ่น PM0.1 ซึ่งมีขนาดเล็กมากและอาจแทรกซึมเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจได้ลึกกว่าฝุ่นขนาดใหญ่ การศึกษาฝุ่นประเภทนี้ยังต้องอาศัยข้อมูลจากหลายพื้นที่และการวิเคราะห์แหล่งกำเนิดอย่างละเอียด โดยมีความร่วมมือกับโรงพยาบาลศิริราชในการเก็บตัวอย่างและตรวจสอบองค์ประกอบของฝุ่น

การรู้ว่าฝุ่นมาจากแหล่งใดมีความสำคัญต่อการออกแบบนโยบาย หากมลพิษบางส่วนมาจากไฟป่า มาตรการอาจเน้นการเฝ้าระวังและจัดการเชื้อเพลิงในป่า หากมาจากการเผาเกษตร ก็ต้องมีทางเลือกให้เกษตรกรจัดการเศษวัสดุโดยไม่ต้องเผา ขณะที่มลพิษจากการจราจรอาจต้องใช้มาตรการตรวจควันดำและส่งเสริมระบบขนส่งสาธารณะ

ความกังวลอีกด้านคือกระแสลมอาจพัดพาฝุ่นขนาดเล็กจากภาคเหนือไปยังพื้นที่อื่น รวมถึงกรุงเทพมหานคร จึงไม่ควรมองปัญหานี้เป็นเรื่องของจังหวัดใดจังหวัดหนึ่งเท่านั้น การวิจัยและการแบ่งปันข้อมูลระหว่างหน่วยงานจะช่วยให้ประเทศไทยเข้าใจเส้นทางการเคลื่อนตัวของฝุ่น และวางแผนป้องกันได้แม่นยำขึ้น

ประชาชนควรเตรียมตัวอย่างไร

  • ติดตามค่าฝุ่นและประกาศเตือนจากหน่วยงานที่เชื่อถือได้เป็นประจำ
  • ลดเวลาทำกิจกรรมกลางแจ้งเมื่อค่าฝุ่นอยู่ในระดับสูง
  • สวมหน้ากากที่เหมาะสมและกระชับใบหน้าเมื่อต้องออกนอกอาคาร
  • เตรียมห้องสะอาดหรือพื้นที่ปิดที่มีอากาศหมุนเวียนเหมาะสมสำหรับเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว
  • หลีกเลี่ยงการเผาขยะและเศษวัสดุในที่โล่ง พร้อมแจ้งเหตุไฟป่าหรือจุดเผาที่พบให้เจ้าหน้าที่ทราบ

แผนรับมือไฟป่าและฝุ่นภาคเหนือปี 2570 จะประสบความสำเร็จได้ก็ต่อเมื่อเทคโนโลยี นโยบาย และความร่วมมือของประชาชนเดินหน้าไปพร้อมกัน การเพิ่มกล้องและใช้ดาวเทียมช่วยให้ตรวจพบไฟเร็วขึ้น แต่การลดต้นเหตุของการเผาและการสื่อสารที่เข้าใจง่ายคือหัวใจระยะยาว มุมมองที่น่าจับตาคือการใช้ข้อมูลแบบเรียลไทม์และงานวิจัยฝุ่นขนาดเล็กจะเข้ามามีบทบาทมากขึ้นในอนาคต ดังนั้นทุกคนควรเริ่มติดตามข้อมูลและปรับพฤติกรรมตั้งแต่วันนี้ เพื่อให้ฤดูฝุ่นครั้งต่อไปกระทบสุขภาพและเศรษฐกิจน้อยที่สุด

ที่มา – ยศชนันนำถกแผนรับมือไฟป่า-ฝุ่นภาคเหนือ หวั่นเอลนีโญทำค่าฝุ่นปี 70 หนักขึ้น สั่งเพิ่มกล้องตรวจจับคู่ดาวเทียม เร่งวิจัย PM0.1 หวั่นพัดเข้า กทม.

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *