สร้างพลังประชาชนต้องทำได้จริง ในเวที IMF 2026
การประชุมประจำปีสภาผู้ว่าการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ หรือ IMF และกลุ่มธนาคารโลก ซึ่งประเทศไทยจะเป็นเจ้าภาพระหว่างวันที่ 12-18 ตุลาคม 2569 ที่ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ กำลังได้รับความสนใจจากทั้งแวดวงเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และภาคประชาชน เพราะนี่ไม่ใช่เพียงงานประชุมระดับนานาชาติ แต่ยังเป็นเวทีสำคัญที่กำหนดทิศทางนโยบายการเงิน การลงทุน การพัฒนา และการรับมือกับความเปลี่ยนแปลงในอนาคต
แนวคิดหลักของการประชุมคือ “Thailand’s New Horizons: Empowering People, Building Resilience” หรือการเปิดมุมมองใหม่ของประเทศไทยด้วยการสร้างพลังให้ประชาชนและเสริมความแข็งแกร่งให้สังคม อย่างไรก็ตาม คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ หรือ กสม. เห็นว่าแนวคิดดังกล่าวจะมีความหมายก็ต่อเมื่อประชาชนสามารถมีส่วนร่วมได้จริง และกลุ่มผู้ได้รับผลกระทบต้องไม่ถูกมองข้าม
สร้างพลังประชาชนต้องทำได้จริง ไม่ใช่เพียงคำสวยหรู
กสม. ย้ำว่า การสร้างพลังประชาชนต้องทำได้จริง ผ่านนโยบายที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง โดยเฉพาะผู้มีรายได้น้อย ผู้สูงอายุ คนพิการ แรงงาน ชุมชนท้องถิ่น และกลุ่มที่ได้รับผลกระทบจากโครงการพัฒนาขนาดใหญ่ การตัดสินใจด้านเศรษฐกิจและการเงินจึงไม่ควรพิจารณาเฉพาะตัวเลขการเติบโต แต่ต้องประเมินผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน คุณภาพชีวิต และโอกาสในการเข้าถึงบริการของรัฐด้วย
หลักสำคัญที่ กสม. เสนอมี 3 เรื่อง ได้แก่ การประเมินผลกระทบด้านสิทธิมนุษยชนก่อนตัดสินใจ การเปิดให้ผู้ได้รับผลกระทบเข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่เริ่มต้น และการทำงานอย่างโปร่งใส ตรวจสอบได้ หลักการเหล่านี้เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของทุกคน ตั้งแต่การขอสินเชื่อ การรับสวัสดิการ ไปจนถึงการเข้าถึงบริการดิจิทัลและโอกาสในการทำงาน
AI ต้องช่วยคน ไม่ใช่สร้างกำแพงใหม่
หนึ่งในประเด็นที่น่าสนใจคือการใช้ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ในการตัดสินใจที่มีผลต่อสิทธิของประชาชน เช่น การอนุมัติสินเชื่อ การคัดกรองผู้รับสวัสดิการ หรือการประเมินความเสี่ยง แม้เทคโนโลยีจะช่วยให้การทำงานรวดเร็วขึ้น แต่ระบบต้องมีคำอธิบายที่เข้าใจได้ เปิดโอกาสให้ผู้ถูกตัดสินใจขอทบทวน และต้องมีมนุษย์เข้ามาตรวจสอบเมื่อเกิดข้อผิดพลาด
ภาครัฐยังควรรักษาช่องทางบริการแบบปกติไว้ด้วย เพราะไม่ใช่ทุกคนจะมีอุปกรณ์ อินเทอร์เน็ต หรือทักษะดิจิทัลเท่ากัน หากผลักบริการทั้งหมดไปอยู่บนแพลตฟอร์มออนไลน์ ผู้สูงอายุ คนพิการ และประชาชนในพื้นที่ห่างไกลอาจถูกตัดออกจากระบบโดยไม่ตั้งใจ เรื่องนี้สะท้อนว่าเทคโนโลยีที่ดีต้องออกแบบเพื่อทุกคน ไม่ใช่เฉพาะคนที่พร้อมที่สุด
เศรษฐกิจเติบโตต้องไม่แลกด้วยสิทธิแรงงาน
กสม. ยังเสนอให้การค้าและการลงทุนเคารพสิทธิแรงงานตลอดห่วงโซ่อุปทาน บริษัทและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรตรวจสอบสภาพการจ้างงานอย่างจริงจัง ไม่ว่าจะเป็นค่าจ้าง ชั่วโมงทำงาน ความปลอดภัย หรือสิทธิในการรวมตัว นอกจากนี้ รัฐบาลควรเร่งให้สัตยาบันอนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศ หรือ ILO ฉบับที่ 87 และ 98 เพื่อยกระดับการคุ้มครองเสรีภาพในการสมาคมและการเจรจาต่อรองร่วม
สำหรับการเงินเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เงินทุนควรเข้าถึงชุมชนและกลุ่มเปราะบางอย่างเป็นธรรม การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานต้องไม่ทำให้แรงงานในอุตสาหกรรมเดิมตกงานโดยไม่มีแผนรองรับ และโครงการพัฒนาต่าง ๆ ต้องไม่กลายเป็นเหตุผลในการบังคับไล่รื้อที่ดินหรือทำลายวิถีชีวิตของชุมชน
ผู้สูงอายุและเสรีภาพการชุมนุมต้องได้รับการคุ้มครอง
อีกเรื่องที่ไม่ควรมองข้ามคือการออกแบบนโยบายเศรษฐกิจสำหรับสังคมสูงวัย ผู้สูงอายุควรถูกมองว่าเป็นผู้ทรงสิทธิ ไม่ใช่ภาระของสังคม นโยบายควรป้องกันการเลือกปฏิบัติด้านอายุในตลาดแรงงานและบริการทางการเงิน พร้อมพัฒนาระบบบำนาญที่เพียงพอต่อการดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี
ในช่วงการประชุม กสม. ยังเรียกร้องให้รัฐคุ้มครองเสรีภาพในการแสดงออกและการชุมนุมอย่างสมดุล การรักษาความปลอดภัยเป็นเรื่องจำเป็น แต่ไม่ควรนำมาใช้จำกัดการสื่อสารของประชาชนเกินสมควร รัฐบาลและตำรวจควรกำหนดพื้นที่ควบคุมอย่างชัดเจน จัดพื้นที่ให้ผู้ชุมนุมสามารถสื่อสารข้อเรียกร้องได้โดยตรง อำนวยความสะดวกแก่สื่อมวลชน และใช้การเจรจาเป็นหลัก
ตลอดช่วงการประชุม กสม. ระบุว่าจะลงพื้นที่สังเกตการณ์จุดชุมนุมหลัก พร้อมเปิดสายด่วน 1377 เพื่อรับเรื่องร้องเรียนเร่งด่วนจากทุกฝ่าย ช่องทางดังกล่าวมีความสำคัญ เพราะช่วยให้ปัญหาถูกส่งต่อและตรวจสอบได้รวดเร็ว ลดโอกาสที่ความขัดแย้งจะขยายตัวจากการสื่อสารที่ไม่ครบถ้วน
ในมุมของคนทั่วไป เวที IMF 2026 จึงไม่ได้ไกลตัวอย่างที่คิด เพราะผลจากนโยบายการเงิน การลงทุน เทคโนโลยี และภูมิอากาศล้วนเชื่อมโยงกับรายได้ งาน สวัสดิการ และสิทธิในการใช้ชีวิต การสร้างพลังประชาชนต้องทำได้จริงผ่านการรับฟังเสียงที่หลากหลาย การเปิดข้อมูล และการให้ประชาชนมีส่วนร่วมตั้งแต่ก่อนตัดสินใจ ไม่ใช่เพียงเชิญมาแสดงความคิดเห็นหลังนโยบายเสร็จแล้ว
ข้อเสนอที่สำคัญที่สุดคือ รัฐควรทำให้เวทีระดับโลกครั้งนี้เป็นต้นแบบของการพัฒนาที่เดินไปพร้อมกับสิทธิมนุษยชน หากประชาชนเข้าถึงข้อมูล มีพื้นที่แสดงความเห็น และตรวจสอบการใช้อำนาจได้ แนวคิด “สร้างพลังประชาชนต้องทำได้จริง” ก็จะไม่ใช่แค่สโลแกน แต่จะกลายเป็นมาตรฐานใหม่ของการพัฒนาประเทศ