รัสเซียทำสิ่งน่ากลัวในวงโคจรที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

เหตุการณ์บนวงโคจรกำลังดึงความสนใจจากนักติดตามดาวเทียมทั่วโลก หลังมีรายงานว่า ดาวเทียมของรัฐบาลรัสเซียเข้าใกล้ดาวเทียมเชิงพาณิชย์ที่ดำเนินงานโดยสหรัฐฯ ในระยะอันตราย ความเคลื่อนไหวครั้งนี้ทำให้ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงอวกาศตั้งคำถามถึงเจตนาที่แท้จริง และอาจเป็นสัญญาณใหม่ของการแข่งขันด้านอาวุธต่อต้านดาวเทียม

รัสเซียทำสิ่งน่ากลัวในวงโคจรที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

ข้อมูลจากบริษัทติดตามวัตถุอวกาศ LeoLabs ระบุว่า ดาวเทียมรัสเซีย Cosmos 2612 เคลื่อนตัวเข้าใกล้ ICEYE-X36 ซึ่งเป็นดาวเทียมเรดาร์ถ่ายภาพเชิงพาณิชย์ที่จดทะเบียนในสหรัฐฯ หลายครั้งระหว่างวันที่ 15 ถึง 19 ตุลาคม โดยในช่วงหนึ่ง ดาวเทียมทั้งสองอยู่ห่างกันไม่ถึง 5 กิโลเมตรเป็นเวลาประมาณสองวัน ก่อนที่ Cosmos 2612 จะเคลื่อนออกไปในระยะราว 100 กิโลเมตร

แม้การเข้าใกล้กันของดาวเทียมจะไม่ใช่เรื่องใหม่ในทางเทคนิค แต่กรณีนี้ถูกมองว่าน่ากังวล เพราะลักษณะการเคลื่อนที่ดูเหมือนมีการวางแผนอย่างเป็นระบบ นักติดตามดาวเทียมพบว่า Cosmos 2612 ไม่ได้เพียงบินผ่านเป้าหมาย แต่ยังปรับตำแหน่งให้อยู่ทั้งด้านหน้าและด้านหลังของ ICEYE-X36 รวมถึงพยายามปรับวงโคจรให้มีคาบการโคจร ระดับความสูง และค่าความรีของวงโคจรใกล้เคียงกัน

รายละเอียดของการเข้าใกล้ที่ทำให้ผู้เชี่ยวชาญกังวล

นักดาราศาสตร์ฟิสิกส์ Jonathan McDowell ระบุว่า ช่วงหนึ่ง Cosmos 2612 เข้าใกล้ ICEYE-X36 ในระยะน้อยกว่า 500 เมตร ซึ่งถือว่าใกล้มากสำหรับดาวเทียมที่ไม่ได้มีเจ้าของหรือผู้ควบคุมร่วมกัน การเคลื่อนที่ลักษณะนี้อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการชน การรบกวนการทำงาน หรือการเก็บข้อมูลเกี่ยวกับดาวเทียมเป้าหมาย

ผู้เชี่ยวชาญ Marco Langbroek จากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีเดลฟต์ในเนเธอร์แลนด์ กล่าวว่า ในตอนแรกเขายังไม่แน่ใจว่าการเคลื่อนที่ดังกล่าวเป็นความตั้งใจหรือไม่ อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาการปรับวงโคจรหลายครั้งร่วมกัน ก็มีเหตุผลให้เชื่อว่าการเคลื่อนที่เหล่านั้นถูกออกแบบมาเพื่อทำให้ดาวเทียมทั้งสองเข้าใกล้และเคลื่อนที่สอดคล้องกันมากที่สุด

สิ่งที่ทำให้สถานการณ์นี้โดดเด่นกว่ากรณีที่ผ่านมา คือเป้าหมายไม่ได้เป็นดาวเทียมทหารของมหาอำนาจโดยตรง แต่เป็นดาวเทียมเชิงพาณิชย์ ICEYE-X36 ดำเนินงานโดย ICEYE US และเปิดตัวในปี 2024 จากฐานทัพอวกาศแวนเดนเบิร์ก ดาวเทียมรุ่นนี้ใช้เรดาร์รูรับแสงสังเคราะห์ หรือ SAR ซึ่งสามารถสร้างภาพพื้นผิวโลกได้แม้ในเวลากลางคืนหรือมีเมฆปกคลุม

ดาวเทียม ICEYE-X36 เกี่ยวข้องกับยูเครนอย่างไร

บริษัท ICEYE จากฟินแลนด์ประกาศข้อตกลงกับยูเครนตั้งแต่ปี 2022 เพื่อจัดส่งข้อมูลภาพเรดาร์ความละเอียดสูงสำหรับใช้ติดตามสถานการณ์บนพื้นดิน บริษัทไม่ได้เปิดเผยอย่างชัดเจนว่าดาวเทียมดวงใดจะถูกนำมาใช้ในภารกิจดังกล่าว แต่ความสามารถของดาวเทียม SAR ทำให้ข้อมูลประเภทนี้มีคุณค่าสูงต่อการวิเคราะห์พื้นที่ การติดตามการเคลื่อนย้าย และการประเมินความเสียหาย

ด้วยเหตุนี้ ผู้สังเกตการณ์บางรายจึงเชื่อมโยงการเข้าใกล้ของ Cosmos 2612 กับบทบาทของ ICEYE-X36 ในการสนับสนุนข้อมูลแก่ยูเครน อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานสาธารณะที่ยืนยันว่ารัสเซียมีเจตนาจะทำลายหรือรบกวนดาวเทียมดวงนี้โดยตรง การประเมินทั้งหมดจึงควรแยกให้ออกระหว่างข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบได้กับการคาดการณ์ด้านความมั่นคง

เหตุใดเหตุการณ์นี้จึงสำคัญต่อความมั่นคงอวกาศ

ดาวเทียมกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของโลกยุคใหม่ ทั้งด้านการสื่อสาร การนำทาง การพยากรณ์อากาศ การธนาคาร และการเก็บข้อมูลภาพถ่าย เมื่อดาวเทียมเชิงพาณิชย์ทำหน้าที่สนับสนุนภารกิจด้านความมั่นคงมากขึ้น เส้นแบ่งระหว่างทรัพย์สินพลเรือนกับทรัพย์สินทางทหารก็เริ่มไม่ชัดเจน เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับ ICEYE-X36 จึงอาจเป็นตัวอย่างของความเสี่ยงรูปแบบใหม่

หากดาวเทียมของประเทศหนึ่งสามารถเข้าใกล้ดาวเทียมของอีกประเทศโดยไม่ได้รับอนุญาต เจ้าของดาวเทียมเป้าหมายอาจมีเวลาไม่มากพอในการประเมินสถานการณ์หรือหลบหลีก นอกจากความเสี่ยงจากการชนแล้ว การเข้าใกล้ยังอาจเปิดโอกาสให้ตรวจสอบการออกแบบ เซนเซอร์ การตอบสนองต่อคำสั่ง หรือรูปแบบการทำงานของดาวเทียมอีกฝ่าย

• ความเสี่ยงจากการชน: การเข้าใกล้ในระยะไม่กี่ร้อยเมตรอาจผิดพลาดได้จากความคลาดเคลื่อนของข้อมูลหรือการควบคุม
• ความเสี่ยงจากการรบกวน: ดาวเทียมที่เข้าใกล้อาจมีความสามารถในการรบกวนสัญญาณหรือการสื่อสาร
• ความเสี่ยงจากการสอดแนม: การบินขนานหรือปรับวงโคจรให้สอดคล้องกันอาจช่วยเก็บข้อมูลเกี่ยวกับเป้าหมาย
• ความเสี่ยงต่อกฎระหว่างประเทศ: การใช้ดาวเทียมเชิงพาณิชย์ในภารกิจที่เกี่ยวข้องกับสงครามอาจทำให้การตอบโต้ทางการเมืองซับซ้อนขึ้น

รัสเซียเคยถูกจับตาจากพฤติกรรมในวงโคจร

นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่ดาวเทียมรัสเซียถูกกล่าวหาว่าเข้าใกล้หรือเฝ้าติดตามดาวเทียมของสหรัฐฯ ในปี 2022 ดาวเทียมสอดแนม Cosmos 2558 ถูกส่งเข้าสู่ระนาบวงโคจรเดียวกับดาวเทียมทหารสหรัฐฯ ที่รู้จักกันในชื่อ USA 326 ต่อมาในปี 2025 ดาวเทียม Cosmos 2588 ก็ถูกพบว่าอยู่ในวงโคจรใกล้กับดาวเทียมลาดตระเวนของสหรัฐฯ ชื่อ USA 338

ผู้เชี่ยวชาญมองว่า ความแตกต่างของเหตุการณ์ล่าสุดอยู่ที่การปฏิบัติการกับดาวเทียมเชิงพาณิชย์ที่กำลังทำงานอยู่ และมีเจ้าของซึ่งไม่ได้อนุมัติการเข้าใกล้ดังกล่าว McDowell ระบุว่า เท่าที่ทราบ นี่อาจเป็นครั้งแรกในวงโคจรต่ำของโลกที่ดาวเทียมปฏิบัติการสองดวงเข้าใกล้กัน โดยเจ้าของดาวเทียมหนึ่งไม่ได้ให้ความยินยอม

Clayton Swope จากโครงการ Aerospace Security Project ของศูนย์ยุทธศาสตร์และการศึกษาระหว่างประเทศ เตือนว่า ผู้กำหนดนโยบายควรพิจารณาความเป็นไปได้ที่ Cosmos 2612 อาจมีความสามารถหรือเจตนาที่คุกคามดาวเทียมเชิงพาณิชย์ แม้ยังไม่มีการยืนยันว่ามีการใช้อาวุธเกิดขึ้นจริงก็ตาม

อาวุธต่อต้านดาวเทียมกับยุคการแข่งขันในอวกาศ

หลายประเทศกำลังพัฒนาเทคโนโลยีที่สามารถปิดกั้น ทำลาย หรือควบคุมดาวเทียมของฝ่ายตรงข้าม เทคโนโลยีเหล่านี้อาจอยู่ในรูปแบบขีปนาวุธจากพื้นดิน ระบบรบกวนสัญญาณ เลเซอร์ หรือดาวเทียมที่สามารถเคลื่อนที่เข้าใกล้เป้าหมายได้ การทดสอบหรือการแสดงศักยภาพในวงโคจรจึงอาจเป็นส่วนหนึ่งของการส่งสัญญาณทางยุทธศาสตร์

อย่างไรก็ตาม การระบุว่า Cosmos 2612 เป็นอาวุธต่อต้านดาวเทียมที่กำลังพัฒนา ต้องอาศัยข้อมูลมากกว่าการติดตามตำแหน่งเพียงอย่างเดียว นักวิเคราะห์จำเป็นต้องพิจารณาความสามารถของตัวดาวเทียม การสื่อสารกับภาคพื้นดิน ระยะเวลาการปฏิบัติการ และพฤติกรรมหลังการเข้าใกล้ด้วย การใช้ถ้อยคำอย่างระมัดระวังจึงมีความสำคัญ เพื่อไม่ให้ข้อสันนิษฐานกลายเป็นข้อเท็จจริงโดยไม่มีหลักฐานรองรับ

สิ่งที่ชัดเจนคือ เหตุการณ์นี้สะท้อนว่าความมั่นคงอวกาศไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะดาวเทียมทหารอีกต่อไป บริษัทเอกชนที่ให้บริการข้อมูลแก่รัฐบาลหรือหน่วยงานด้านความมั่นคงอาจกลายเป็นเป้าหมายในความขัดแย้งระหว่างประเทศได้เช่นกัน การพัฒนาระบบแจ้งเตือน การแบ่งปันข้อมูลวงโคจร และกติกาสากลสำหรับการเข้าใกล้ดาวเทียมจึงควรได้รับความสนใจอย่างเร่งด่วน

ในมุมมองของผู้เขียน การเข้าใกล้ของ Cosmos 2612 ยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่ารัสเซียกำลังจะโจมตี ICEYE-X36 แต่เป็นสัญญาณเตือนที่ไม่ควรถูกมองข้าม เพราะการกระทำเพียงครั้งเดียวอาจสร้างความเข้าใจผิดและนำไปสู่การตอบโต้ที่ควบคุมได้ยาก หากประเทศต่าง ๆ ต้องการลดความเสี่ยงในอนาคต พวกเขาควรเพิ่มความโปร่งใส สร้างช่องทางสื่อสารฉุกเฉิน และกำหนดมาตรฐานที่ชัดเจนสำหรับการปฏิบัติการใกล้ดาวเทียมของผู้อื่น

ติดตามข่าวอวกาศจากแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ และจับตาดูว่าการเคลื่อนที่ของดาวเทียมทั้งสองจะพัฒนาไปอย่างไร เพราะเหตุการณ์นี้อาจเป็นบทเรียนสำคัญต่ออนาคตของความปลอดภัยในวงโคจร

ที่มา – Russia Just Did Something Menacing in Orbit That Satellite Trackers Say Is a First