คนที่ไม่สามารถเห็นภาพในใจกำลังท้าทายทฤษฎีความคิด 300 ปี

เชื่อไหมว่ามนุษย์เราทุกคนไม่ได้สื่อสารกับตัวเองด้วยภาพเสมอไป? สำหรับคนส่วนใหญ่ เมื่อพูดถึงคำว่า ‘แอปเปิล’ สมองจะจำลองภาพผลไม้กลมๆ สีแดงขึ้นมาทันที แต่มีคนกลุ่มหนึ่งประมาณ 4-5% ของประชากรโลกที่ไม่สามารถจินตนาการเป็นภาพได้เลย ซึ่งสภาวะนี้เรียกว่า ‘ภาวะไร้จินตภาพ’ หรือ Aphantasia

คนที่ไม่สามารถเห็นภาพในใจกำลังท้าทายทฤษฎีความคิด 300 ปี

นักปรัชญาชื่อดังอย่าง เดวิด ฮูม (David Hume) ในคริสต์ศตวรรษที่ 18 เคยเสนอแนวคิดว่า มนุษย์เราจำเป็นต้องใช้ ‘ภาพจำลองในใจ’ เพื่อทำความเข้าใจกับแนวคิดที่เป็นนามธรรม แต่ในปัจจุบัน การค้นพบเกี่ยวกับ คนที่ไม่สามารถเห็นภาพในใจกำลังท้าทายทฤษฎีความคิด 300 ปี ของฮูมกำลังเปลี่ยนมุมมองทางจิตวิทยาไปอย่างสิ้นเชิง

ความเป็นไปได้ของความคิดโดยปราศจากภาพ

นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยทาร์ทู ประเทศเอสโตเนีย ได้ตีพิมพ์งานวิจัยในวารสาร Neuropsychologia เพื่อโต้แย้งว่า การคิดเชิงนามธรรมอาจไม่จำเป็นต้องอาศัยภาพจินตภาพเสมอไป แม้ว่า คนที่ไม่สามารถเห็นภาพในใจกำลังท้าทายทฤษฎีความคิด 300 ปี นี้จะดูเหมือนเป็นเรื่องเหลือเชื่อ แต่ผู้ที่มีสภาวะ Aphantasia กลับสามารถเข้าใจแนวคิดเรื่อง ‘เพื่อน’ ‘ความทรงจำ’ หรือแม้แต่สูตรคณิตศาสตร์ที่ซับซ้อนได้อย่างดีเยี่ยม

ข้อโต้แย้งหลักของนักวิจัยคือ:

• มนุษย์มีความยืดหยุ่นในการประมวลผลข้อมูลสูงกว่าที่ฮูมเคยสันนิษฐานไว้
• ภาษาและบริบทอาจมีบทบาทมากกว่าภาพจำลองในการสร้างความคิดนามธรรม
• Aphantasia ไม่ใช่อุปสรรคหรือความผิดปกติทางการแพทย์ แต่เป็นความหลากหลายของการทำงานของสมอง

งานวิจัยนี้ไม่ได้ต้องการลบล้างงานของฮูมโดยสิ้นเชิง แต่เป็นการเตือนใจว่าทฤษฎีทางปรัชญาควรได้รับการปรับปรุงให้เข้ากับวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ การยอมรับว่าสมองของมนุษย์มีวิธีการทำงานหลากหลายรูปแบบ จะช่วยให้เราเข้าใจศักยภาพของมนุษย์ได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น

ในท้ายที่สุดแล้ว แม้เราจะยังไม่เข้าใจการทำงานของสมองทั้งหมด 100% แต่การศึกษาเคสของคนที่มีภาวะไร้จินตภาพนี้เอง คือกุญแจสำคัญที่ทำให้เราเห็นว่า ‘ความคิด’ ของมนุษย์นั้นซับซ้อนและงดงามเกินกว่าที่กรอบแนวคิดเดิมๆ จะจำกัดไว้ได้ คุณเคยลองสังเกตตัวเองไหมว่า เวลาคิดเรื่องยากๆ คุณเห็นภาพในใจหรือได้ยินเป็นเสียง หรือเป็นเพียงความรู้สึกเฉยๆ? ลองสำรวจตัวเองดู แล้วคุณอาจจะพบว่าสมองของคุณทำงานในแบบที่เป็นเอกลักษณ์ไม่เหมือนใคร

ที่มา – People Who Can’t Visualize Anything Are Challenging a 300-Year-Old Theory of Thought