เพิกถอนโฉนดแล้ว ทำไมหาดยังไม่เป็นอิสระ? ย้อนปม ‘หาดฟรีดอม’ จากเอกสารสิทธิ์ถึงคดีหลอกขายที่ป่า
หาดฟรีดอม จังหวัดภูเก็ต กลับมาเป็นประเด็นที่สังคมจับตามองอีกครั้ง หลังเจ้าหน้าที่เข้ารื้อถอนสิ่งปลูกสร้างในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ ภาพรถแบ็กโฮที่ทำงานบริเวณชายหาดสะท้อนให้เห็นว่า แม้รัฐจะมีคำสั่งเพิกถอนโฉนดมานานหลายปี แต่ปัญหาการครอบครอง การใช้ประโยชน์ และการเข้าถึงชายหาดของประชาชนยังไม่จบลงง่าย ๆ
เรื่องนี้จึงไม่ได้มีเพียงคำถามว่าใครเป็นเจ้าของที่ดิน แต่ยังเกี่ยวข้องกับกระบวนการออกเอกสารสิทธิ์ การตรวจสอบแนวเขตป่าสงวน ความรับผิดของเจ้าหน้าที่ ข้อกล่าวหาหลอกขายที่ดิน และการจัดการทางลงชายหาดที่ประชาชนควรเข้าถึงได้อย่างเป็นธรรม
เพิกถอนโฉนดแล้ว ทำไมหาดยังไม่เป็นอิสระ? ย้อนปม ‘หาดฟรีดอม’ จากเอกสารสิทธิ์ถึงคดีหลอกขายที่ป่า
คำถามว่า เพิกถอนโฉนดแล้ว ทำไมหาดยังไม่เป็นอิสระ? ย้อนปม ‘หาดฟรีดอม’ จากเอกสารสิทธิ์ถึงคดีหลอกขายที่ป่า อาจตอบได้จากการแยกประเด็นออกเป็นสองส่วน ส่วนแรกคือสถานะทางกฎหมายของเอกสารสิทธิ์ และส่วนที่สองคือการควบคุมพื้นที่จริง เมื่อโฉนดถูกเพิกถอน พื้นที่อาจกลับมาอยู่ภายใต้การดูแลของรัฐ แต่ไม่ได้หมายความว่าสิ่งปลูกสร้างจะหายไปทันที หรือผู้ที่เคยใช้พื้นที่จะออกไปโดยอัตโนมัติ
จากคำอ้างสิทธิทำกิน สู่โฉนดในเขตป่าสงวน
ข้อมูลที่เกี่ยวข้องระบุว่า ครอบครัวหูตาชัยเคยอ้างว่าบรรพบุรุษเข้าครอบครองและทำประโยชน์บริเวณหาดฟรีดอมมาตั้งแต่ปี 2485 ซึ่งเป็นช่วงก่อนประมวลกฎหมายที่ดินมีผลบังคับใช้ ต่อมามีการกล่าวอ้างว่ามีนายหน้าเข้ามาเกี่ยวข้องกับการซื้อขายและการดำเนินการออกเอกสารสิทธิ์ แต่เอกสารกลับมีชื่อบุคคลอื่น และเกิดข้อพิพาทเรื่องการชำระเงิน
อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวเป็นคำกล่าวอ้างของผู้ร้องเรียน ไม่ใช่ข้อยุติว่าฝ่ายใดมีกรรมสิทธิ์โดยชอบ การตรวจสอบจึงต้องพิจารณาหลักฐานหลายด้าน ทั้งประวัติการครอบครอง ภาพถ่ายทางอากาศ หลักฐานการทำประโยชน์ และแนวเขตตามกฎหมาย
ประเด็นสำคัญคือ ป่าเทือกเขานาคเกิดถูกกำหนดเป็นป่าสงวนแห่งชาติตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 621 พ.ศ. 2516 การออกเอกสารสิทธิ์ในพื้นที่จึงต้องตอบให้ได้ว่า พื้นที่ดังกล่าวเคยถูกกันออกจากเขตป่าสงวนอย่างถูกต้องหรือไม่ และผู้ขอมีหลักฐานการครอบครองก่อนการประกาศเขตตามที่กฎหมายกำหนดหรือเปล่า
รัฐตรวจสอบเอกสารที่รัฐเคยออก
เอกสารที่เกี่ยวข้องกับที่ดินระบุว่า กรมป่าไม้เคยแจ้งผลตรวจสอบและอ่านแปลภาพถ่ายทางอากาศ ก่อนมีขั้นตอนตรวจแนวเขตและการอนุมัติให้ออกโฉนดในปี 2553 จากนั้นเจ้าพนักงานที่ดินลงนามออกโฉนดเลขที่ 98414 และ 98415 ในปี 2554
ต่อมา กรมป่าไม้ขอให้กรมที่ดินเพิกถอนโฉนดทั้งสองแปลง โดยให้เหตุผลว่าไม่พบหลักฐานการออกกฎหมายเพิกถอนพื้นที่ออกจากเขตป่าสงวน และไม่พบหลักฐานการครอบครองทำประโยชน์โดยชอบก่อนการกำหนดเขต กรมที่ดินจึงดำเนินการสอบสวนตามมาตรา 61 แห่งประมวลกฎหมายที่ดิน ก่อนมีคำสั่งเพิกถอนโฉนดเมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม 2559
จุดนี้ทำให้เห็นว่า การเพิกถอนเอกสารสิทธิ์เป็นเพียงจุดเปลี่ยนทางกฎหมาย แต่ยังต้องมีขั้นตอนด้านการบังคับใช้ ทั้งการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้าง การคืนพื้นที่ การป้องกันการบุกรุกซ้ำ และการเยียวยาผู้ที่อ้างว่าได้รับความเสียหาย
คดีวินัยไม่ใช่คดีอาญา
กรมป่าไม้เคยชี้แจงถึงการดำเนินการกับอดีตข้าราชการที่เกี่ยวข้อง โดยมีรายงานว่าข้าราชการสองรายถูกลงโทษไล่ออกจากราชการ และศาลปกครองสูงสุดมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่าคำสั่งไล่ออกชอบด้วยกฎหมาย
แต่ประชาชนควรเข้าใจว่า ผลทางวินัยกับคดีอาญาเป็นคนละกระบวนการ การถูกลงโทษทางวินัยไม่ได้แปลว่าคดีอาญาสิ้นสุดแล้ว ขณะเดียวกัน การที่หน่วยงานรับเรื่องไว้ตรวจสอบก็ยังไม่ใช่คำพิพากษาว่าบุคคลใดมีความผิด การติดตามข่าวจึงต้องแยกข้อเท็จจริง ข้อกล่าวหา และคำตัดสินออกจากกันอย่างชัดเจน
เพิกถอนโฉนดแล้ว แต่ทางลงหาดยังมีปัญหา
แม้โฉนดจะถูกเพิกถอนตั้งแต่ปี 2559 แต่ยังมีรายงานเกี่ยวกับสิ่งปลูกสร้างในพื้นที่ รวมถึงการเรียกเก็บเงินบริเวณทางขึ้นลงหาดในอัตราที่แตกต่างกัน ปัญหานี้สะท้อนว่า การคืนพื้นที่ให้รัฐไม่เท่ากับการทำให้ประชาชนเข้าถึงชายหาดได้อย่างเสรีทันที
- ใครมีอำนาจเรียกเก็บเงิน ต้องตรวจสอบว่าจุดเก็บเงินอยู่บนพื้นที่ประเภทใด และผู้เรียกเก็บได้รับอนุญาตหรือไม่
- เหตุใดอัตราค่าผ่านทางจึงแตกต่างกัน ต้องมีหลักเกณฑ์และข้อมูลที่เปิดเผย ตรวจสอบได้ และใช้กับทุกคนอย่างเป็นธรรม
- ประชาชนควรร้องเรียนที่ไหน หน่วยงานเจ้าของพื้นที่และหน่วยงานท้องถิ่นควรมีช่องทางรับเรื่องที่ชัดเจน พร้อมแจ้งผลการตรวจสอบ
ในมุมของนักท่องเที่ยว เรื่องนี้สำคัญไม่แพ้ภาพชายหาดสวย ๆ เพราะการเข้าถึงพื้นที่สาธารณะควรมีข้อมูลเรื่องเส้นทาง เวลาเปิด-ปิด ค่าใช้บริการ และข้อจำกัดที่ชัดเจน หากปล่อยให้มีการเรียกเก็บเงินโดยไม่มีคำอธิบาย ความขัดแย้งก็มีโอกาสเกิดขึ้นซ้ำ
ข้อกล่าวหาหลอกขายที่ป่าและความเสียหายของผู้ซื้อ
คดีล่าสุดมีรายงานการจับกุมผู้ต้องหาสี่ราย ตามหมายจับศาลอาญา โดยมีข้อกล่าวหาร่วมกันฉ้อโกงประชาชน และมีข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการนำข้อมูลคอมพิวเตอร์อันเป็นเท็จเข้าสู่ระบบ ผู้ต้องหาทั้งหมดให้การปฏิเสธ ซึ่งกระบวนการหลังจากนี้ต้องอาศัยพยานหลักฐานและคำตัดสินของศาล
เจ้าหน้าที่ระบุพฤติการณ์ที่อยู่ระหว่างการสอบสวนว่า มีการนำพื้นที่ป่าสงวนบริเวณหาดฟรีดอมไปเสนอขายให้ประชาชน และมีผู้ร้องทุกข์หลายราย ความเสียหายเบื้องต้นถูกประเมินว่ามากกว่า 20 ล้านบาท นอกจากนี้ยังมีข้อกล่าวหาเรื่องการข่มขู่เมื่อผู้เสียหายทวงเงินคืน
ผู้ซื้อบางรายอ้างว่า ตัดสินใจจ่ายเงินเพราะเชื่อว่ามีเอกสารสิทธิ์หรือสามารถก่อสร้างได้ บางรายจ่ายเงินเพื่อซื้อที่ดินหรือทำข้อตกลงแลกกับการก่อสร้างถนน ส่วนผู้ซื้อชาวต่างชาติรายหนึ่งมีข้อมูลว่าอ้างว่าจ่ายเงินจำนวน 16 ล้านบาท ทุกกรณีต้องตรวจสอบสัญญา หลักฐานการโอนเงิน ข้อความโฆษณา และคำรับรองที่ได้รับก่อนซื้อ
สิ่งที่ควรย้ำคือ การจับกุมหรือการรื้อถอนยังไม่ทำให้ผู้เสียหายได้รับเงินคืนโดยอัตโนมัติ ผู้ร้องเรียนควรรวบรวมเอกสารทั้งหมดและปรึกษาหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ติดตามเส้นทางเงิน ทรัพย์สิน และช่องทางเรียกร้องค่าเสียหายได้อย่างเป็นระบบ
รื้อถอนแล้ว ต้องคืนพื้นที่ให้ชัดเจน
ปฏิบัติการวันที่ 8 พฤศจิกายน 2569 มีการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างในแปลงคดีที่ 7 เนื้อที่กว่า 9 ไร่ จำนวน 22 รายการ ขณะที่แผนภาพรวมกล่าวถึง 24 คดี รวมพื้นที่ประมาณ 63 ไร่ และมีการดำเนินงานเป็นระยะ
ตัวเลขเหล่านี้ควรสื่อสารให้ชัดว่า พื้นที่ใดถูกรื้อถอนแล้ว พื้นที่ใดอยู่ระหว่างดำเนินการ และพื้นที่ใดเป็นเป้าหมายในอนาคต เพราะการใช้คำว่า “ทวงคืนพื้นที่” โดยไม่มีแผนที่หรือข้อมูลประกอบ อาจทำให้ประชาชนเข้าใจไม่ตรงกัน
หลังรถแบ็กโฮออกไป ใครจะดูแลหาดฟรีดอม
รัฐบาลมีแนวทางฟื้นฟูพื้นที่บางส่วนเป็นป่านันทนาการ พร้อมให้หน่วยงานด้านป่าไม้และอุทยานแห่งชาติเข้าร่วมเฝ้าระวังและฟื้นฟูระบบนิเวศ แต่ความสำเร็จจะไม่ได้วัดจากจำนวนสิ่งปลูกสร้างที่ถูกรื้อถอนเพียงอย่างเดียว ต้องดูด้วยว่าหลังจากนั้นพื้นที่ได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่องหรือไม่
บทเรียนจาก เพิกถอนโฉนดแล้ว ทำไมหาดยังไม่เป็นอิสระ? ย้อนปม ‘หาดฟรีดอม’ จากเอกสารสิทธิ์ถึงคดีหลอกขายที่ป่า คือ รัฐต้องทำงานให้ครบตั้งแต่การตรวจสอบเอกสาร การดำเนินคดี การคืนพื้นที่ ไปจนถึงการจัดระบบทางลงหาดที่โปร่งใส หากประชาชนยังไม่รู้ว่าเข้าพื้นที่ได้ทางไหน ใครดูแล และร้องเรียนกับใคร ปัญหาก็อาจกลับมาอีกครั้ง
ความเห็นที่สำคัญที่สุดในเวลานี้คือ การทวงคืนหาดไม่ควรจบลงพร้อมรถแบ็กโฮ แต่ควรต่อยอดเป็นมาตรฐานใหม่ของการจัดการพื้นที่สาธารณะ ภาครัฐควรเปิดเผยแผนที่ แนวเขต ช่องทางเข้าใช้บริการ และผลการดำเนินคดีให้ประชาชนติดตามได้ ส่วนประชาชนควรตรวจสอบเอกสารสิทธิ์และข้อมูลทางกฎหมายก่อนทำธุรกรรมทุกครั้ง เพื่อไม่ให้ความสวยงามของชายหาดกลายเป็นกับดักทางการเงิน
ที่มา – เพิกถอนโฉนดแล้ว ทำไมหาดยังไม่เป็นอิสระ? ย้อนปม ‘หาดฟรีดอม’ จากเอกสารสิทธิ์ถึงคดีหลอกขายที่ป่า
