ยศชนันชี้แจงแผนระยะยาวแก้สารพิษด้วยวิทยาศาสตร์ ดันฝายดักตะกอน-ประสาน UN พร้อมส่งชุดตรวจ M-Sense ตรวจน้ำ

สถานการณ์การปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย ยังคงเป็นประเด็นที่ประชาชนให้ความสนใจอย่างต่อเนื่อง เพราะเกี่ยวข้องโดยตรงกับคุณภาพน้ำ สุขภาพ และความปลอดภัยของชุมชนริมแม่น้ำ ล่าสุด ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ลงพื้นที่ติดตามการแก้ไขปัญหา พร้อมสรุปแนวทางรับมือทั้งระยะสั้นและระยะยาว โดยเน้นการใช้วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และความร่วมมือระหว่างประเทศเป็นหัวใจสำคัญ

การลงพื้นที่ครั้งนี้ยังมีการติดตามโครงการขยายระบบผลิตน้ำประปาชุมชน ซึ่งเริ่มดำเนินการไว้ก่อนหน้านี้ประมาณ 3 เดือน ระบบดังกล่าวใช้เทคโนโลยีการกรองน้ำร่วมกับระบบอาร์โอ หรือ RO ผลการตรวจสอบพบว่ายังทำงานได้ตามปกติ และสามารถลดปริมาณสารพิษในน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ ถือเป็นอีกหนึ่งกลไกที่ช่วยสร้างความมั่นใจให้กับประชาชนในพื้นที่ได้ในระดับหนึ่ง

ยศชนันชี้แจงแผนระยะยาวแก้สารพิษด้วยวิทยาศาสตร์

แนวทางสำคัญของ ยศชนันชี้แจงแผนระยะยาวแก้สารพิษด้วยวิทยาศาสตร์ คือการแก้ปัญหาที่ต้นน้ำ ไม่ใช่รอรับมือเฉพาะเมื่อสารพิษไหลเข้าสู่พื้นที่ชุมชนแล้วเท่านั้น รัฐบาลจึงเตรียมทำงานหลายด้านควบคู่กัน ทั้งการประสานงานกับจีนและเมียนมา การรวบรวมข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ และการวางระบบเฝ้าระวังที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้จริง

ในระดับระหว่างประเทศ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจะเป็นเจ้าภาพหลักในการหารือกับประเทศเพื่อนบ้าน ขณะที่ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายจะทำหน้าที่ประสานงานกับฝ่ายเมียนมาในระดับพื้นที่ นอกจากนี้ ยังมีแผนสื่อสารข้อมูลต่อองค์การสหประชาชาติ หรือ UN รวมถึงหน่วยงานระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง เนื่องจากแม่น้ำสายเป็นแหล่งน้ำที่หล่อเลี้ยงผู้คนในหลายประเทศ การแก้ปัญหาจึงไม่สามารถมองเป็นเรื่องของประเทศใดประเทศหนึ่งได้

ฝายชะลอน้ำกับภารกิจดักตะกอนสารหนู

หนึ่งในมาตรการระยะยาวที่ถูกผลักดันอย่างจริงจังคือการสร้างฝายชะลอน้ำเพื่อดักตะกอนพิษ โดยอาศัยหลักการที่ว่าสารหนูจำนวนมากสามารถสะสมอยู่ในตะกอนดิน หากปล่อยให้ตะกอนไหลไปตามกระแสน้ำอย่างต่อเนื่อง ก็อาจกระจายไปยังพื้นที่เกษตร แหล่งน้ำใช้ และชุมชนได้

การสร้างฝายจะช่วยชะลอความเร็วของน้ำ ทำให้ตะกอนบางส่วนตกลงสู่ก้นแม่น้ำ ก่อนเข้าสู่กระบวนการจัดการและกำจัดอย่างเหมาะสม หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเตรียมนำโครงการเดิมซึ่งจัดทำไว้เมื่อประมาณ 2 ปีก่อน มาบูรณาการร่วมกับแผนพัฒนาของจังหวัดเชียงราย เพื่อประเมินว่าจุดใดมีความเสี่ยงสูงและควรดำเนินการก่อน

อย่างไรก็ตาม ฝายเพียงอย่างเดียวไม่ใช่คำตอบทั้งหมด จำเป็นต้องมีการสำรวจสภาพแม่น้ำ การตรวจวิเคราะห์ตะกอนเป็นระยะ รวมถึงออกแบบระบบกำจัดตะกอนที่ปลอดภัย เพื่อไม่ให้สารพิษถูกเคลื่อนย้ายไปยังจุดอื่นโดยไม่ตั้งใจ การใช้หลักวิศวกรรมควบคู่กับข้อมูลวิทยาศาสตร์จึงเป็นสิ่งจำเป็นในทุกขั้นตอน

ใช้เทคโนโลยีไอโซโทปค้นหาแหล่งที่มาของสารพิษ

อีกประเด็นที่น่าสนใจคือการใช้เทคโนโลยีตรวจพิสูจน์ระดับไอโซโทป หรือ Isotope เพื่อศึกษาว่าสารหนูและโลหะหนักมีแหล่งกำเนิดมาจากบริเวณใด ข้อมูลประเภทนี้มีความสำคัญต่อการเจรจา เพราะช่วยเปลี่ยนข้อสันนิษฐานให้กลายเป็นหลักฐานที่ตรวจสอบได้

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ร่วมกับมหาวิทยาลัยนเรศวร เดินหน้าวิเคราะห์ข้อมูลดังกล่าว พร้อมผลักดันให้ห้องปฏิบัติการมาตรฐานจากฝ่ายจีนเข้ามาร่วมตรวจสอบและตรวจเทียบผล หรือ Recheck ในพื้นที่ การมีข้อมูลที่ทุกฝ่ายยอมรับร่วมกันจะช่วยลดความคลาดเคลื่อน และทำให้การหารือระหว่างประเทศมีทิศทางที่ชัดเจนมากขึ้น

สำหรับประชาชนทั่วไป ประเด็นนี้สะท้อนให้เห็นว่าการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมยุคใหม่ไม่ได้พึ่งเพียงการตรวจด้วยสายตาหรือการคาดเดา แต่ต้องใช้ข้อมูลจากห้องปฏิบัติการ นักวิจัย วิศวกร และหน่วยงานท้องถิ่นมาประกอบกันอย่างเป็นระบบ

M-Sense ชุดตรวจน้ำที่รู้ผลภายในไม่กี่นาที

ในส่วนของการรับมือเฉพาะหน้า มีการส่งมอบชุดเซนเซอร์ตรวจวัดสารหนูภาคสนามแบบพกพา M-Sense จากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ หรือ Nanotec สวทช. ให้หน่วยงานในพื้นที่นำไปใช้คัดกรองคุณภาพน้ำ จุดเด่นของ M-Sense คือสามารถทราบผลภายในประมาณ 3-5 นาที จากเดิมที่การตรวจวิเคราะห์ต้องส่งตัวอย่างเข้าไปยังห้องปฏิบัติการและใช้เวลานานกว่านั้น

ความรวดเร็วของชุดตรวจมีประโยชน์อย่างมากในสถานการณ์ที่ต้องตัดสินใจทันที เช่น การประเมินว่าน้ำจากแหล่งใดควรหยุดใช้ชั่วคราว การคัดกรองพื้นที่เสี่ยง หรือการเลือกจุดเก็บตัวอย่างเพื่อส่งตรวจซ้ำอย่างละเอียด แม้ M-Sense จะช่วยให้รู้ผลเบื้องต้นได้เร็ว แต่การตรวจยืนยันโดยห้องปฏิบัติการมาตรฐานยังคงมีความสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อจะนำข้อมูลไปใช้กำหนดนโยบายหรือดำเนินการตามกฎหมาย

ประชาชนควรติดตามประกาศจากหน่วยงานท้องถิ่น และหลีกเลี่ยงการนำน้ำจากแหล่งที่มีความเสี่ยงมาใช้บริโภคหรือประกอบอาหารจนกว่าจะมีผลตรวจยืนยันที่ชัดเจน การติดตั้งเครื่องกรองน้ำควรเลือกเทคโนโลยีที่เหมาะกับสารปนเปื้อน และควรดูแลเปลี่ยนไส้กรองตามกำหนด เพราะเครื่องกรองที่ไม่ได้รับการบำรุงรักษาอาจลดประสิทธิภาพลงได้

เตรียมรับมือฝุ่นควันและไฟป่าด้วยระบบอัตโนมัติ

นอกจากปัญหาสารพิษในแม่น้ำแล้ว ยังมีการหารือเรื่องการเตรียมพร้อมรับมือฝุ่นควันและไฟป่าก่อนเข้าสู่ฤดูการเผาไหม้ในเดือนกุมภาพันธ์ โดยจังหวัดเชียงรายเตรียมติดตั้งระบบกล้องอัตโนมัติสำหรับเฝ้าระวังและตรวจจับไฟป่าในพื้นที่เสี่ยง ระบบดังกล่าวจะช่วยให้เจ้าหน้าที่เห็นสัญญาณความผิดปกติได้เร็วขึ้น และสามารถส่งทีมเข้าไปตรวจสอบหรือควบคุมสถานการณ์ก่อนที่ไฟจะลุกลามเป็นวงกว้าง

เมื่อมองภาพรวม ยศชนันชี้แจงแผนระยะยาวแก้สารพิษด้วยวิทยาศาสตร์ แสดงให้เห็นทิศทางการทำงานที่พยายามเชื่อมโยงเทคโนโลยีระดับห้องปฏิบัติการเข้ากับการใช้งานจริงในชุมชน ตั้งแต่การตรวจแหล่งกำเนิดสารพิษ การก่อสร้างฝาย การตรวจน้ำแบบพกพา ไปจนถึงระบบกล้องเฝ้าระวังภัยพิบัติ

มุมมองที่น่าสนใจคือ เทคโนโลยีจะมีประโยชน์สูงสุดเมื่อถูกนำไปใช้ร่วมกับความร่วมมือของทุกฝ่าย ไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานรัฐ นักวิจัย ประเทศเพื่อนบ้าน และประชาชนในพื้นที่ ดังนั้น การแก้ปัญหาแม่น้ำสายควรเดินหน้าทั้งการเก็บข้อมูลอย่างโปร่งใส การสื่อสารผลตรวจให้เข้าใจง่าย และการเปิดช่องทางให้ชุมชนมีส่วนร่วมตรวจสอบ หากทุกฝ่ายทำงานต่อเนื่องและใช้หลักฐานทางวิทยาศาสตร์เป็นฐาน ก็มีโอกาสสร้างระบบจัดการน้ำที่ปลอดภัยและยั่งยืนได้ในระยะยาว

สิ่งที่ประชาชนทำได้ในตอนนี้คือ ติดตามข้อมูลจากแหล่งข่าวที่น่าเชื่อถือ ใช้น้ำอย่างระมัดระวัง และแจ้งหน่วยงานทันทีเมื่อพบความผิดปกติของน้ำหรือสิ่งแวดล้อม เพราะการเฝ้าระวังจากคนในพื้นที่จะช่วยเสริมการทำงานของเทคโนโลยีได้ดีที่สุด

ที่มา – ยศชนันชี้แจงแผนระยะยาวแก้สารพิษด้วยวิทยาศาสตร์ ดันฝายดักตะกอน-ประสาน UN พร้อมส่งชุดตรวจ M-Sense ตรวจน้ำ

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *