ซูเปอร์เอลนีโญยังไม่ถึงจุดสูงสุด แต่เผาอเมซอนแล้ว

สถานการณ์ไฟป่าในป่าแอมะซอนกำลังทวีความรุนแรงขึ้นอย่างน่ากังวล แม้ปรากฏการณ์เอลนีโญที่รุนแรงเป็นประวัติการณ์จะยังไม่ถึงจุดสูงสุดก็ตาม ซูเปอร์เอลนีโญยังไม่ถึงจุดสูงสุด แต่เผาอเมซอนแล้ว กลายเป็นภาพสะท้อนชัดเจนว่าการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศกำลังส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศทั่วโลกเร็วกว่าที่หลายคนคาดคิด

ซูเปอร์เอลนีโญยังไม่ถึงจุดสูงสุด แต่เผาอเมซอนแล้ว

ข้อมูลจากดาวเทียมขององค์การนาซาพบว่า กิจกรรมไฟป่าและการปล่อยควันในพื้นที่อเมซอนตอนกลางและตะวันออกเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในเดือนกันยายน พื้นที่ที่เกิดไฟครอบคลุมผืนป่ารอบเมืองมาเนาส์และซานตาเรมของบราซิล ไปจนถึงบริเวณปากแม่น้ำอเมซอน ควันจำนวนมากลอยปกคลุมพื้นที่ชุมชนและสร้างความเสียหายต่อคุณภาพอากาศในวงกว้าง

ระบบเฝ้าระวังอเมซอนของบราซิลรายงานว่า ในช่วงสองสัปดาห์แรกของเดือนตุลาคม รัฐอามาโซนัสพบจุดไฟมากถึง 1,679 จุด เพิ่มขึ้นประมาณ 253 เปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปีก่อน ตัวเลขนี้สะท้อนว่าฤดูไฟป่าปีนี้เริ่มต้นอย่างรุนแรง และอาจลากยาวไปจนกว่าฤดูฝนจะมาถึงในช่วงเดือนธันวาคมหรือมกราคม

ซูเปอร์เอลนีโญยังไม่ถึงจุดสูงสุด และไฟกำลังลุกลาม

เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม ดาวเทียม Aqua ของนาซาบันทึกภาพควันไฟจำนวนมากพวยพุ่งจากทั้งสองฝั่งของแม่น้ำอเมซอน ก่อนเคลื่อนตัวเข้าปกคลุมเมืองมาเนาส์ เมืองหลวงของรัฐอามาโซนัส เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นระบุว่าคุณภาพอากาศในวันดังกล่าวอยู่ในระดับอันตราย โดยค่าฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 สูงกว่า 135 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร

ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่เพียงพื้นที่ป่าเท่านั้น ประชาชนในเมืองต้องสวมหน้ากากเพื่อป้องกันการสูดควัน โรงเรียนหลายแห่งจำเป็นต้องหยุดการเรียนการสอน และหน่วยงานราชการท้องถิ่นบางส่วนต้องระงับการทำงานแบบพบหน้า เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่าไฟป่าสามารถกระทบต่อสุขภาพ เศรษฐกิจ และชีวิตประจำวันของผู้คนได้โดยตรง

เอลนีโญทำให้ฤดูฝนมาช้าลง

นักวิทยาศาสตร์ด้านระบบโลกจากศูนย์การบินอวกาศก็อดดาร์ดของนาซาอธิบายว่า ไฟในพื้นที่ซานตาเรมและมาเนาส์เป็นส่วนหนึ่งของปรากฏการณ์ไฟป่าแบบต่อเนื่องในเขตร้อน ซึ่งสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงรูปแบบฝนจากเอลนีโญ ปรากฏการณ์นี้มักเริ่มต้นจากภาวะแห้งแล้งและไฟไหม้พื้นที่พรุในอินโดนีเซีย ก่อนที่กิจกรรมไฟจะเพิ่มขึ้นในอเมซอนตอนกลางและตะวันออก

ปีนี้รูปแบบดังกล่าวเกิดขึ้นอย่างชัดเจน อินโดนีเซียเผชิญภัยแล้ง ไฟป่า และหมอกควันมาตั้งแต่เดือนสิงหาคม จากนั้นสถานการณ์ก็ขยับเข้าสู่ลุ่มน้ำอเมซอน นักวิจัยเปรียบเทียบเหตุการณ์นี้ว่าเป็นโดมิโนที่ล้มต่อกัน เมื่อพื้นที่หนึ่งแห้งและเกิดไฟ ก็มีโอกาสที่พื้นที่เขตร้อนอีกแห่งจะประสบปัญหาในลักษณะเดียวกัน

โดยปกติ ฤดูแล้งของอเมซอนจะรุนแรงที่สุดในเดือนสิงหาคมและกันยายน ช่วงเวลาดังกล่าวทำให้ใบไม้ กิ่งไม้ และพืชพรรณแห้งจนติดไฟได้ง่าย เมื่อเข้าสู่เดือนตุลาคม ฝนมักช่วยลดความเสี่ยงและดับไฟตามธรรมชาติ อย่างไรก็ตาม เอลนีโญสามารถทำให้ฤดูฝนเริ่มต้นช้ากว่าปกติ ส่งผลให้เชื้อเพลิงบนพื้นป่ายังคงแห้ง และไฟสามารถลุกลามต่อเนื่องได้อีกหลายสัปดาห์

มนุษย์อาจเป็นตัวเร่งวิกฤตไฟป่า

แม้เอลนีโญจะเป็นปัจจัยสำคัญ แต่ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าไม่ควรโทษสภาพอากาศเพียงอย่างเดียว เจ้าหน้าที่บราซิลกำลังตรวจสอบว่าไฟบางส่วนอาจถูกจุดขึ้นโดยเจตนาหรือไม่ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสิ่งแวดล้อมของบราซิลระบุว่า มีสัญญาณบางอย่างชี้ถึงความพยายามวางแผนจุดไฟในหลายพื้นที่

ระหว่างการบินสำรวจ เจ้าหน้าที่พบแนวไฟในเขตป่าคุ้มครองที่มีรูปทรงเป็นเรขาคณิต ลักษณะดังกล่าวอาจบ่งชี้ว่าไฟไม่ได้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ นักวิจัยจากสถาบันวิจัยสิ่งแวดล้อมอเมซอนระบุว่า การจุดไฟส่วนใหญ่ในภูมิภาคนี้เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ โดยเฉพาะการเผาเพื่อฟื้นฟูทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์หรือการถางพื้นที่สำหรับทำการเกษตร

ในช่วงที่อากาศแห้งมาก ไฟที่เริ่มจากพื้นที่เกษตรหรือทุ่งหญ้าอาจหลุดเข้าไปในป่าได้ง่าย และกลายเป็นไฟป่าขนาดใหญ่ นักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยแมริแลนด์ซึ่งทำงานร่วมกับนาซาประเมินว่า เฉพาะบริเวณซานตาเรมมีไฟที่ควบคุมไม่ได้ประมาณ 50 ถึง 70 จุดกำลังลุกไหม้ ข้อมูลดาวเทียมจึงมีบทบาทสำคัญในการติดตามต้นกำเนิด ทิศทาง และขอบเขตของไฟ

• ภัยแล้ง: ทำให้พืชพรรณและพื้นดินสูญเสียความชื้น จึงติดไฟได้ง่ายขึ้น
• การเผาที่ดิน: การถางพื้นที่เพื่อเกษตรกรรมและปศุสัตว์อาจทำให้ไฟหลุดเข้าเขตป่า
• ฤดูฝนล่าช้า: เอลนีโญทำให้ฝนมาไม่ตรงตามฤดูกาลและยืดเวลาที่ไฟสามารถลุกไหม้
• ภาวะโลกร้อน: อุณหภูมิสูงขึ้นทำให้ภัยแล้งรุนแรงและเกิดบ่อยกว่าเดิม

ไฟป่าอเมซอนสะท้อนอนาคตของโลก

ความน่ากังวลยิ่งเพิ่มขึ้นเมื่อพิจารณาร่วมกับภาวะโลกร้อนที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ งานวิจัยก่อนหน้านี้พบสัญญาณว่าป่าฝนอเมซอนกำลังเปลี่ยนไปสู่สภาพภูมิอากาศแบบร้อนชื้นสุดขั้ว หรือที่นักวิทยาศาสตร์บางกลุ่มเรียกว่าไฮเปอร์ทรอปิคัล ป่าแห่งนี้กำลังเผชิญทั้งอุณหภูมิสูงขึ้นและช่วงแล้งที่รุนแรง ซึ่งเป็นเงื่อนไขที่ไม่เหมาะกับการฟื้นตัวของต้นไม้

นักวิจัยคาดการณ์ว่า ภายในปี 2100 อเมซอนอาจเผชิญวันที่มีอากาศร้อนและแห้งแล้งมากถึง 150 วันต่อปี หากสถานการณ์เป็นไปตามนี้ ต้นไม้จำนวนมากอาจตายเป็นวงกว้าง ป่าที่เคยช่วยดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์อาจลดประสิทธิภาพลง และพื้นที่ป่าอาจปล่อยคาร์บอนกลับสู่ชั้นบรรยากาศมากขึ้น กลายเป็นวงจรที่ทำให้โลกร้อนและเกิดไฟป่ารุนแรงกว่าเดิม

นอกจากนี้ ไฟป่ายังทำลายถิ่นที่อยู่อาศัยของสัตว์ ทำให้ชนพื้นเมืองสูญเสียทรัพยากร และกระทบต่อแม่น้ำ ลำธาร และแหล่งอาหาร เมื่อป่าถูกเผาซ้ำในพื้นที่เดิม ความสามารถในการฟื้นฟูตามธรรมชาติจะลดลง และอาจเปลี่ยนป่าฝนที่มีความหลากหลายสูงให้กลายเป็นพื้นที่เสื่อมโทรมหรือทุ่งหญ้าในระยะยาว

ซูเปอร์เอลนีโญยังไม่ถึงจุดสูงสุด แต่เผาอเมซอนแล้ว จึงไม่ใช่เพียงพาดหัวข่าวเกี่ยวกับไฟป่าเท่านั้น แต่เป็นสัญญาณเตือนถึงความเสี่ยงที่เกิดจากสภาพอากาศสุดขั้ว การใช้ที่ดินอย่างไม่ยั่งยืน และการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง รัฐบาลจำเป็นต้องเตรียมระบบแจ้งเตือนภัย ควบคุมการเผา สนับสนุนชุมชนท้องถิ่น และบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง ขณะเดียวกันผู้คนทั่วโลกก็ควรตระหนักว่าการลดการปล่อยคาร์บอนและปกป้องป่าเป็นเรื่องเร่งด่วน ไม่ใช่ภารกิจที่เลื่อนไปได้อีกต่อไป

หากเราไม่ต้องการเห็นวิกฤตลักษณะนี้กลายเป็นเรื่องปกติ ควรเริ่มสนับสนุนสินค้าและนโยบายที่ไม่ทำลายป่า ลดการใช้พลังงานฟุ่มเฟือย และร่วมเรียกร้องให้ผู้นำลงมือแก้ปัญหาสภาพภูมิอากาศอย่างจริงจัง เพราะการปกป้องอเมซอนไม่ได้ช่วยเฉพาะบราซิล แต่ช่วยรักษาสมดุลของโลกใบนี้สำหรับทุกคน

ที่มา – The Super El Niño Hasn’t Even Peaked, and It’s Already Burning Up the Amazon