ไหชาวนูเบีย 2,000 ปีถูกเติมยาวิเศษ แล้วอาจถูก ‘ฆ่า’

นักโบราณคดีและนักโบราณเคมีค้นพบเบาะแสที่น่าทึ่งจากไหชาวนูเบียอายุประมาณ 2,000 ปี ซึ่งถูกเก็บรักษาอยู่ในคอลเลกชันโบราณวัตถุอียิปต์และนูเบียของพิพิธภัณฑ์พีบอดี มหาวิทยาลัยเยล ภาชนะใบนี้ไม่ได้เป็นเพียงไหธรรมดาสำหรับเก็บไวน์หรือน้ำมันมะกอก แต่ดูเหมือนว่าจะเคยบรรจุส่วนผสมลึกลับที่มีทั้งไวน์ ฝิ่น และพืชอีกหลายชนิด

เรื่องราวนี้ทำให้นักวิจัยตั้งคำถามว่า ไหดังกล่าวอาจเคยใช้สำหรับทำหรือเก็บ ยาวิเศษ ที่มีจุดประสงค์ทางการแพทย์ พิธีกรรม หรือความเชื่อทางศาสนา แม้การวิเคราะห์ยังอยู่ระหว่างดำเนินการ แต่หลักฐานทางเคมีก็ชี้ให้เห็นว่าไวน์อาจไม่ใช่ส่วนประกอบหลัก หากแต่เป็นตัวทำละลายที่ช่วยนำสารจากพืชชนิดต่าง ๆ เข้าสู่ร่างกาย

ไหชาวนูเบีย 2,000 ปีถูกเติมยาวิเศษ แล้วอาจถูก ‘ฆ่า’

ไหใบนี้มีลักษณะคล้ายแอมโฟรา ซึ่งเป็นภาชนะเซรามิกที่มีหูจับสองข้างและพบได้ทั่วไปในโลกกรีก-โรมัน โดยปกติแอมโฟรามักใช้ขนส่งหรือเก็บไวน์ น้ำมัน และสินค้าเหลวชนิดอื่น อย่างไรก็ตาม ภาชนะจากสุสานในเมืองอาร์มินนา ริมแม่น้ำไนล์ กลับมีขนาดที่ดูไม่เข้ากับการใช้งานทั่วไป มันใหญ่เกินไปสำหรับใส่น้ำหอมหรือฝิ่น แต่ก็เล็กเกินกว่าจะใช้ขนส่งไวน์ในปริมาณมาก

จุดที่ทำให้ไหใบนี้น่าสนใจยิ่งขึ้นคือรูเล็ก ๆ บริเวณคอภาชนะ นักวิจัยยังไม่สามารถยืนยันได้อย่างแน่ชัดว่ารูนี้เกิดขึ้นเพื่อการใช้งาน หรือเกิดขึ้นภายหลังจากพิธีกรรมบางอย่าง ตามความเห็นของแอนดรูว์ โคห์ นักโบราณเคมีจากมหาวิทยาลัยเยล รูดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับแนวคิดเรื่องการ “ฆ่า” ภาชนะ ซึ่งหมายถึงการทำให้ภาชนะหมดพลังหรือยุติอำนาจทางจิตวิญญาณหลังจากใช้งานในพิธีกรรม

ไหชาวนูเบีย 2,000 ปีถูกเติมยาวิเศษ แล้วอาจถูก ‘ฆ่า’ ด้วยพิธีกรรม

ผลการตรวจสารตกค้างบริเวณก้นไหพบร่องรอยของไวน์และฝิ่น รวมถึงสารจากพืชอีกหลายชนิดที่อาจอยู่ในวงศ์มะเขือ เช่น พืชที่มีฤทธิ์ต่อระบบประสาทหรือถูกนำมาใช้ในพิธีกรรมและการรักษาโรคในอดีต การค้นพบนี้ยังไม่เพียงพอที่จะระบุสูตรทั้งหมดได้ แต่ส่วนผสมดังกล่าวทำให้ไหมีความคล้ายคลึงกับตำรับยาหรือเครื่องดื่มพิธีกรรมในโลกโบราณ

โคห์อธิบายว่า หากมองไวน์เป็นเพียงของเหลวที่บังเอิญมีสารอื่นปะปนอยู่ เราอาจตีความหลักฐานผิดไป เพราะสารเติมแต่งเหล่านี้อาจเป็นหัวใจสำคัญของสูตร ส่วนไวน์และเอทานอลทำหน้าที่เป็นตัวนำส่งสารที่หาได้ง่ายในยุคนั้น มุมมองนี้ทำให้ภาชนะใบดังกล่าวดูเหมือนเครื่องมือสำหรับเตรียมยาหรือเครื่องดื่มพิเศษ มากกว่าจะเป็นภาชนะเก็บไวน์ทั่วไป

ส่วนผสมที่ค้นพบยังทำให้นักวิจัยนึกถึงแนวคิดหลายอย่างจากโลกเมดิเตอร์เรเนียน หนึ่งในนั้นคือไคฟี เครื่องหอมศักดิ์สิทธิ์ของอียิปต์ที่เชื่อมโยงกับการรักษาและพิธีกรรม อีกแนวคิดคือเทเรียก ซึ่งเป็นตำรับยาต้านพิษโบราณที่มีส่วนผสมหลากหลาย รวมถึงแนวคิดเรื่องเนเพนที เครื่องดื่มในตำนานที่เชื่อกันว่าสามารถบรรเทาความเศร้าได้

ส่วนผสมในไหอาจสะท้อนโลกโบราณที่เชื่อมโยงกัน

การพบสูตรที่มีลักษณะคล้ายตำรับจากกรีกและโรมันในภาชนะที่ระบุว่าเป็นของชาวนูเบีย ถือเป็นประเด็นสำคัญ เพราะอาร์มินนาตั้งอยู่ห่างจากศูนย์กลางวัฒนธรรมเมดิเตอร์เรเนียนพอสมควร นักวิจัยจึงมองว่าหลักฐานนี้อาจสะท้อนโลกยุคโบราณที่มีการติดต่อ แลกเปลี่ยนความรู้ และเคลื่อนย้ายสินค้าอย่างกว้างขวางกว่าที่เคยเข้าใจกัน

ในช่วงเวลานั้น ผู้คนตามลุ่มแม่น้ำไนล์ไม่ได้แยกขาดจากวัฒนธรรมอื่น พ่อค้า นักเดินทาง นักบวช และผู้ปกครองอาจนำความรู้เกี่ยวกับพืช ยา และพิธีกรรมจากภูมิภาคหนึ่งไปสู่อีกภูมิภาคหนึ่งได้ สูตรในไหจึงอาจเป็นผลจากการผสมผสานระหว่างภูมิปัญญาท้องถิ่นของนูเบียกับแนวคิดทางการแพทย์และศาสนาจากอียิปต์ กรีก หรือโรมัน

  • ไวน์: อาจทำหน้าที่เป็นตัวทำละลายและตัวนำส่งสารจากพืช
  • ฝิ่น: เป็นสารที่มีประวัติการใช้ในพิธีกรรมและการรักษาในโลกโบราณ
  • พืชวงศ์มะเขือ: บางชนิดอาจมีฤทธิ์ต่อประสาท จึงอาจเกี่ยวข้องกับการรักษาหรือพิธีกรรม
  • รูที่คอไห: อาจเกิดจากการใช้งาน หรือเป็นส่วนหนึ่งของพิธี “ฆ่า” ภาชนะ

ทีมวิจัยของเยลมีประสบการณ์ในการสกัดและวิเคราะห์สารตกค้างจากภาชนะโบราณที่ผ่านกาลเวลามานับพันปี ก่อนหน้านี้ นักวิจัยเคยตรวจพบร่องรอยฝิ่นในแจกันอะลาบาสเตอร์ของอียิปต์ ซึ่งช่วยเปลี่ยนความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้สารกลุ่มฝิ่นในอียิปต์โบราณ การศึกษาครั้งใหม่นี้จึงอาจช่วยเปิดเผยรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับการแพทย์ ความเชื่อ และการใช้พืชออกฤทธิ์ในสังคมโบราณ

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยยังไม่ควรสรุปว่าไหใบนี้เป็นภาชนะสำหรับ “ยาวิเศษ” ในความหมายแบบนิยายอย่างแน่นอน คำดังกล่าวเป็นเพียงการเปรียบเทียบเพื่ออธิบายส่วนผสมที่มีความซับซ้อนและอาจมีความสำคัญทางพิธีกรรม การระบุชนิดพืชแต่ละชนิด ปริมาณสาร และวิธีการเตรียมจำเป็นต้องอาศัยการตรวจเพิ่มเติม รวมถึงการเปรียบเทียบกับวัตถุจากแหล่งโบราณคดีอื่น

ปัจจุบันทีมงานกำลังศึกษาภาชนะชิ้นนี้ควบคู่กับวัตถุที่คล้ายกันจากพิพิธภัณฑ์วิจิตรศิลป์บอสตัน ผลการวิเคราะห์ระยะแรกคาดว่าจะได้รับการเผยแพร่ในวารสารวิชาการในอนาคตอันใกล้ สำหรับคนทั่วไป การค้นพบนี้เตือนให้เห็นว่าโบราณวัตถุชิ้นเล็ก ๆ อาจเก็บข้อมูลเกี่ยวกับชีวิตผู้คนได้มากกว่าที่มองเห็นภายนอก

ในมุมมองของผู้เขียน ไหใบนี้น่าสนใจไม่ใช่เพียงเพราะมีฝิ่นหรือสารจากพืชลึกลับ แต่เพราะมันสะท้อนความคิดของมนุษย์ที่พยายามเชื่อมโยงร่างกาย จิตใจ และโลกเหนือธรรมชาติเข้าด้วยกัน หากการวิจัยครั้งต่อไปยืนยันสูตรและความหมายของรูบนภาชนะได้ เราอาจเข้าใจพิธีกรรมของชาวนูเบีย รวมถึงเครือข่ายความรู้ระหว่างอารยธรรมโบราณได้ลึกซึ้งกว่าเดิม

ที่มา – Someone Filled This 2,000-Year-Old Nubian Jar With a Magic Potion, Then Possibly ‘Killed’ It

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *