โลกเคยร้อนเท่านี้ แล้วเกิดอะไรกับธารน้ำแข็งวันสิ้นโลก
ภาวะโลกร้อนอาจฟังดูเป็นเรื่องไกลตัว แต่หลักฐานล่าสุดจากทวีปแอนตาร์กติกากำลังบอกเราว่า ผลกระทบที่สำคัญอาจเกิดขึ้นเร็วกว่าที่หลายคนคิด งานวิจัยใหม่เผยว่า ในช่วงเวลาที่โลกเคยมีอุณหภูมิสูงใกล้เคียงกับปัจจุบัน ธารน้ำแข็งขนาดใหญ่ทางตะวันตกของแอนตาร์กติกาเคยละลายและถอยร่นลึกเข้าไปในแผ่นดินมาแล้วหลายครั้ง หนึ่งในธารน้ำแข็งที่น่ากังวลที่สุดคือธารน้ำแข็งทเวตส์ หรือที่รู้จักกันในชื่อ “ธารน้ำแข็งวันสิ้นโลก”
คำถามสำคัญคือ โลกเคยร้อนเท่านี้ แล้วเกิดอะไรกับธารน้ำแข็งวันสิ้นโลก คำตอบจากหลักฐานใต้พื้นมหาสมุทรอาจไม่ใช่ข่าวดีนัก เพราะมันชี้ให้เห็นว่า แม้อุณหภูมิโลกจะเพิ่มขึ้นเพียงประมาณ 1-1.5 องศาเซลเซียสเมื่อเทียบกับยุคก่อนอุตสาหกรรม ธารน้ำแข็งในบริเวณทะเลอมุนด์เซนก็สามารถถอยร่นอย่างรุนแรงได้
โลกเคยร้อนเท่านี้ แล้วเกิดอะไรกับธารน้ำแข็งวันสิ้นโลก
นักวิทยาศาสตร์จาก British Antarctic Survey ศึกษาแกนตะกอนโคลนที่เจาะขึ้นมาจากพื้นมหาสมุทรรอบแผ่นน้ำแข็งแอนตาร์กติกาตะวันตก เป้าหมายคือค้นหาร่องรอยการเปลี่ยนแปลงของธารน้ำแข็งในช่วง 800,000 ปีที่ผ่านมา ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่โลกผ่านยุคน้ำแข็งและช่วงอากาศอบอุ่นตามธรรมชาติหลายครั้ง
ในตัวอย่างตะกอน นักวิจัยให้ความสนใจกับแร่ชนิดหนึ่งชื่อว่า เคโอลิไนต์ แร่นี้มักเกิดขึ้นในพื้นที่ชื้นและอบอุ่น อีกทั้งยังสามารถถูกขูดออกจากชั้นหินพื้นฐานโดยน้ำหนักมหาศาลของธารน้ำแข็ง เมื่อธารน้ำแข็งไหลลงสู่ทะเล เศษแร่จะถูกพาน้ำแข็งหรือกระแสน้ำออกไปสะสมอยู่บนพื้นมหาสมุทร ดังนั้น การพบเคโอลิไนต์จึงเป็นเหมือนรอยเท้าที่บอกว่าธารน้ำแข็งกำลังเคลื่อนตัวและระบายน้ำแข็งออกจากแผ่นดินอย่างต่อเนื่อง
อย่างไรก็ตาม เมื่อทีมวิจัยตรวจสอบชั้นตะกอนจากช่วงเวลาที่โลกเคยอุ่นขึ้น กลับพบว่า ปริมาณเคโอลิไนต์ลดลงจนเกือบเป็นศูนย์ การเปลี่ยนแปลงนี้หมายความว่า ธารน้ำแข็งที่เคยกัดเซาะชั้นหินอาจละลายและถอยร่นไปไกลจนไม่สามารถส่งแร่ออกมายังจุดเก็บตัวอย่างได้อีกต่อไป หลักฐานดังกล่าวรวมถึงบริเวณที่คาดว่าเกี่ยวข้องกับธารน้ำแข็งทเวตส์และไพน์ไอส์แลนด์
หลักฐานใต้ทะเลอธิบายการถอยร่นของธารน้ำแข็ง
นอกจากเคโอลิไนต์แล้ว นักวิจัยยังพบแร่ดินเหนียวที่เรียกว่า สเมกไทต์ แร่ชนิดนี้มีลักษณะทางเคมีเฉพาะตัวและน่าจะมาจากพื้นมหาสมุทรแปซิฟิกตอนเหนือ ก่อนถูกกระแสน้ำลึกที่อุ่นกว่าพัดพามายังชั้นไหล่ทวีปของแอนตาร์กติกาตะวันตก
กระแสน้ำอุ่นใต้มหาสมุทรสามารถไหลเข้าไปสัมผัสกับฐานของแผ่นน้ำแข็งได้ แม้อุณหภูมิของน้ำจะดูไม่สูงมากเมื่อเทียบกับอากาศในชีวิตประจำวัน แต่สำหรับน้ำแข็งที่อยู่ใกล้จุดเยือกแข็ง ความแตกต่างเพียงเล็กน้อยก็มีความหมายอย่างมาก เมื่อน้ำอุ่นกัดเซาะจากด้านล่าง น้ำแข็งที่เคยเกาะอยู่กับพื้นทะเลจะเริ่มไม่มั่นคง และอาจไหลลงทะเลเร็วขึ้น
การวิเคราะห์สาหร่ายทะเลโบราณในแกนตะกอนยังสนับสนุนข้อสรุปนี้ เพราะชนิดและปริมาณของสาหร่ายแสดงให้เห็นว่า บริเวณโดยรอบแผ่นน้ำแข็งเคยมีอุณหภูมิสูงกว่าปัจจุบันอย่างชัดเจนในช่วงที่ธารน้ำแข็งถอยร่น กล่าวได้ว่า การเปลี่ยนแปลงไม่ได้เกิดจากอากาศอุ่นเพียงอย่างเดียว แต่มีมหาสมุทรอุ่นเป็นตัวเร่งสำคัญ
ทำไมธารน้ำแข็งทเวตส์จึงได้รับฉายาวันสิ้นโลก
ธารน้ำแข็งทเวตส์มีขนาดใหญ่มากและทำหน้าที่คล้ายกำแพงกั้นน้ำแข็งส่วนอื่นของแอนตาร์กติกาตะวันตกไม่ให้ไหลลงทะเลเร็วเกินไป พื้นที่บางส่วนของธารน้ำแข็งอยู่บนพื้นทะเลที่ลาดลึกเข้าไปด้านใน เมื่อแนวที่น้ำแข็งเกาะพื้นทะเลถอยกลับ น้ำทะเลอุ่นจะเข้าถึงน้ำแข็งได้มากขึ้น ทำให้เกิดวงจรที่เร่งการละลายและการถอยร่น
หากธารน้ำแข็งทเวตส์พังทลายทั้งหมด ระดับน้ำทะเลทั่วโลกอาจเพิ่มขึ้นมากกว่า 65 เซนติเมตรในระยะยาว และถ้าน้ำแข็งส่วนอื่นของแผ่นน้ำแข็งแอนตาร์กติกาตะวันตกไม่สามารถต้านทานได้ ผลกระทบรวมอาจสูงกว่านั้นมาก ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าน้ำทะเลจะเพิ่มขึ้นทันทีในวันพรุ่งนี้ แต่หมายถึงความเสี่ยงระยะยาวที่อาจเปลี่ยนแปลงเมืองชายฝั่ง เกาะเล็ก และพื้นที่เกษตรกรรมจำนวนมาก
- อุณหภูมิโลกสูงขึ้น: ช่วงอากาศอบอุ่นในอดีตมีอุณหภูมิสูงกว่ายุคก่อนอุตสาหกรรมประมาณ 1-1.5 องศาเซลเซียส
- มหาสมุทรอุ่นขึ้น: น้ำที่อยู่หน้าแผ่นน้ำแข็งอาจอุ่นขึ้นประมาณ 1-3 องศาเซลเซียสเมื่อเทียบกับระดับใกล้จุดเยือกแข็ง
- ธารน้ำแข็งถอยร่น: หลักฐานจากแร่ในตะกอนชี้ว่า ธารน้ำแข็งเคยละลายและถอยกลับเข้าไปในทวีป
- ระดับน้ำทะเลเพิ่มขึ้น: การสูญเสียน้ำแข็งจากแอนตาร์กติกาจะส่งผลต่อชุมชนชายฝั่งทั่วโลก
สิ่งที่แตกต่างระหว่างอดีตกับปัจจุบันคือความเร็ว ในอดีต การเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิเกิดขึ้นอย่างช้า ๆ และการพังทลายของธารน้ำแข็งอาจใช้เวลาหลายพันปี แต่ปัจจุบันมนุษย์กำลังเพิ่มก๊าซเรือนกระจกเข้าสู่ชั้นบรรยากาศในอัตราที่รวดเร็วมาก นักวิทยาศาสตร์ของสหประชาชาติประเมินว่า อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกอาจสูงเกินเป้าหมาย 1.5 องศาเซลเซียสภายในไม่กี่ปีข้างหน้า
นี่คือเหตุผลที่งานวิจัยชิ้นนี้มีความสำคัญ เพราะมันไม่ได้เพียงบอกว่าเหตุการณ์ในอดีตเคยเกิดขึ้น แต่ยังช่วยเตือนว่า ระบบน้ำแข็งของโลกมีความไวต่อการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิมากกว่าที่เราต้องการ แม้โลกจะเคยผ่านช่วงอากาศอุ่นตามธรรมชาติ แต่การอุ่นขึ้นในปัจจุบันเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและมีแรงผลักจากกิจกรรมของมนุษย์โดยตรง
ผู้เชี่ยวชาญยังไม่สามารถระบุได้แน่ชัดว่าธารน้ำแข็งทเวตส์จะถอยร่นเร็วเพียงใด หรือจุดเปลี่ยนที่แท้จริงจะเกิดขึ้นเมื่อไร แต่ข้อมูลจากอดีตทำให้ความเสี่ยงนี้ไม่ควรถูกมองว่าเป็นเรื่องไกลตัวอีกต่อไป เราอาจยังมีโอกาสลดความรุนแรงของผลกระทบได้ด้วยการลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล เพิ่มพลังงานสะอาด และผลักดันนโยบายด้านสภาพภูมิอากาศอย่างจริงจัง
ท้ายที่สุด คำถามว่า โลกเคยร้อนเท่านี้ แล้วเกิดอะไรกับธารน้ำแข็งวันสิ้นโลก ไม่ควรเป็นเพียงหัวข้อของงานวิจัย แต่ควรเป็นบทเรียนสำหรับการตัดสินใจในวันนี้ หากเราชะลอการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้เร็วพอ ก็อาจช่วยให้ชุมชนทั่วโลกมีเวลาปรับตัวมากขึ้น และลดโอกาสที่การเปลี่ยนแปลงของธารน้ำแข็งจะกลายเป็นวิกฤตที่ย้อนกลับไม่ได้
ที่มา – Earth Has Been This Warm Before. Here’s What Happened to the ‘Doomsday Glacier’