แมวศักดิ์สิทธิ์อียิปต์ไม่ได้สุขสบายอย่างที่คิด

ภาพจำของอียิปต์โบราณมักเชื่อมโยงกับแมวในฐานะสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ สัญลักษณ์แห่งการคุ้มครอง และตัวแทนของเทพเจ้า แมวปรากฏอยู่ในภาพวาด อักษรเฮียโรกลิฟิก รูปปั้น และสุสานจำนวนมาก จนหลายคนคิดว่าแมวเหล่านี้น่าจะได้รับการดูแลอย่างดี มีอาหารเพียงพอ และใช้ชีวิตอย่างสะดวกสบาย อย่างไรก็ตาม งานวิจัยใหม่จากการตรวจสอบกะโหลกแมว 131 ชิ้นจากแหล่งฝังศพเบนี ฮัสซัน กลับเผยภาพที่แตกต่างออกไปอย่างน่าสนใจ

แมวศักดิ์สิทธิ์อียิปต์ไม่ได้สุขสบายอย่างที่คิด

นักวิจัยพบร่องรอยความผิดปกติบนกะโหลกจำนวนมาก ทั้งโรคเหงือก บาดแผล กระดูกหัก รอยถูกเจาะ และความผิดรูปที่อาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อหรือโรคอื่น ๆ หลักฐานเหล่านี้ชี้ว่า แมวศักดิ์สิทธิ์อียิปต์ไม่ได้สุขสบายอย่างที่คิด และอาจต้องใช้ชีวิตอยู่ในสภาพแวดล้อมที่แออัด รวมถึงเผชิญความเครียดและปัญหาสุขภาพเป็นประจำ

การศึกษานี้เผยแพร่ในวารสาร Journal of Archaeological Science โดยทีมวิจัยจากสถาบันวิทยาศาสตร์ธรรมชาติแห่งเบลเยียม นักวิจัยต้องการทำความเข้าใจว่าแมวที่ถูกนำไปทำมัมมี่เพื่อถวายแด่เทพเจ้านั้นมีชีวิตความเป็นอยู่อย่างไร ก่อนจะถูกนำไปฝังในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ผลที่ได้ทำให้ภาพของแมวในอียิปต์โบราณมีความซับซ้อนมากขึ้น เพราะความสำคัญทางศาสนาไม่ได้แปลว่าสัตว์ทุกตัวจะได้รับการดูแลอย่างดีเสมอไป

แมวศักดิ์สิทธิ์อียิปต์ไม่ได้สุขสบายอย่างที่คิดจากหลักฐานกะโหลก

จากตัวอย่างกะโหลกทั้งหมด มากกว่าครึ่งมีสัญญาณของโรคเหงือก นอกจากนี้ยังพบบาดแผลที่ผ่านการสมานแล้ว ซึ่งแสดงว่าแมวบางตัวรอดชีวิตจากการบาดเจ็บ ขณะเดียวกันก็มีรอยแตกและบาดแผลที่ไม่สมานอีกจำนวนหนึ่ง นักวิจัยมองว่าแผลบางชนิดอาจเกิดจากการต่อสู้ระหว่างแมวด้วยกัน แต่บางรอยอาจเกิดจากมนุษย์ โดยมีหลักฐานว่ามีแมวบางตัวถูกของมีคมที่ทำจากโลหะทำร้าย หรือถูกตีด้วยวัตถุไม้ที่มีน้ำหนักมาก

บาดแผลที่ไม่หายอาจหมายความว่าแมวเสียชีวิตจากการถูกทำร้ายโดยตรง หรือถูกทำให้ตายอย่างรวดเร็วก่อนนำไปทำมัมมี่ ส่วนบาดแผลที่หายแล้วอาจเป็นผลจากการต่อสู้ อุบัติเหตุ หรือการลงโทษที่มนุษย์ใช้ควบคุมสัตว์ อย่างไรก็ตาม นักวิจัยย้ำว่ายังไม่สามารถสรุปเจตนาของการกระทำเหล่านี้ได้อย่างแน่ชัด

ข้อมูลอีกส่วนที่น่าสนใจคือ แมว 86 เปอร์เซ็นต์ในกลุ่มตัวอย่างเป็นแมวโตเต็มวัย สัดส่วนนี้แตกต่างจากงานศึกษามัมมี่แมวชุดอื่นที่พบแมวโตเพียงประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ นักวิจัยยังพบทั้งแมวป่าแอฟริกา แมวบ้าน แมวป่าจากพื้นที่ชุ่มน้ำ และอาจมีแมวลูกผสมอยู่ด้วย การตรวจหาอายุด้วยคาร์บอนกัมมันตรังสีจากกะโหลก 9 ชิ้นพบว่า 8 ชิ้นมีอายุอยู่ระหว่าง 380 ถึง 40 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งครอบคลุมช่วงปลายอาณาจักรอียิปต์และยุคราชวงศ์ปโตเลมี

• กะโหลกมากกว่าครึ่งมีร่องรอยโรคเหงือก
• พบกระดูกหัก รอยเจาะ และบาดแผลหลายรูปแบบ
• แมวจำนวนมากอาจอยู่ในพื้นที่แออัดและมีความเครียดสูง
• พบหลักฐานของการติดเชื้อและภาวะขาดสารอาหาร
• แมวส่วนใหญ่ในตัวอย่างเป็นสัตว์โตเต็มวัย

ทำไมแมวที่ได้รับความเคารพจึงมีสุขภาพไม่ดี

คำอธิบายหนึ่งคือจำนวนแมวที่ถูกเลี้ยงหรือรวบรวมไว้มีมากเกินกว่าพื้นที่และทรัพยากรที่มีอยู่ หากแมวหลายร้อยหรือหลายพันตัวถูกเลี้ยงรวมกันในบริเวณจำกัด โรคสามารถแพร่กระจายได้ง่าย อาหารอาจไม่เพียงพอ และความเครียดอาจทำให้เกิดพฤติกรรมก้าวร้าว การกัดหรือข่วนกันจึงเป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงได้ยาก

นักวิจัยยังพบสัญญาณของโรคติดเชื้อและโรคที่เกี่ยวข้องกับระบบเผาผลาญ ซึ่งอาจสะท้อนว่าพวกมันเผชิญภาวะโภชนาการไม่ดี การที่แมวถูกเตรียมไว้เพื่อเป็นมัมมี่ถวายเทพเจ้าอาจหมายถึงผู้ดูแลให้ความสำคัญกับหน้าที่ทางศาสนามากกว่าสวัสดิภาพระยะยาวของสัตว์ กล่าวอีกแบบคือ แมวอาจมีคุณค่าทางพิธีกรรมสูง แต่ไม่ได้หมายความว่าพวกมันจะได้รับประสบการณ์ชีวิตแบบสัตว์เลี้ยงที่ได้รับการเอาใจใส่ในปัจจุบัน

ถึงอย่างนั้น เราไม่ควรรีบตัดสินว่าชาวอียิปต์โบราณเป็นเจ้าของสัตว์ที่โหดร้าย เพราะหลักฐานที่ใช้ศึกษาครั้งนี้มีข้อจำกัดสำคัญ นักวิจัยมีเพียงกะโหลก ไม่ใช่โครงกระดูกทั้งตัว จึงไม่สามารถตรวจสุขภาพหรือสาเหตุการเสียชีวิตได้ครบถ้วน อีกทั้งเรื่องราวเหล่านี้เกิดขึ้นเมื่อหลายพันปีก่อน ผู้คนในยุคนั้นอาจพยายามดูแลแมวอย่างดีที่สุดภายใต้ความรู้ ทรัพยากร และความเชื่อที่มีอยู่

บทเรียนจากมัมมี่แมวอียิปต์

ในช่วงศตวรรษที่ 19 และต้นศตวรรษที่ 20 มัมมี่สัตว์จำนวนมากถูกขุดพบและไม่ได้รับการมองว่าเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่มีคุณค่า บางส่วนถูกนำไปใช้เป็นเชื้อเพลิง ปุ๋ย ยารูปผง หรือแม้แต่ถ่วงน้ำหนักเรือ มีรายงานว่าหลุมฝังศพบางแห่งมีมัมมี่แมวเรียงซ้อนกันหนาแน่นถึง 10-20 ชั้น โชคดีที่นักวิชาการบางคนช่วยเก็บรักษาชิ้นส่วนเหล่านี้ไว้ ทำให้นักวิทยาศาสตร์ยุคใหม่สามารถนำเทคโนโลยีเอกซเรย์และการวิเคราะห์กระดูกมาศึกษาได้โดยไม่ต้องทำลายตัวอย่าง

การค้นพบนี้ทำให้เราเห็นว่าโบราณคดีไม่ได้มีหน้าที่เพียงบอกว่าอารยธรรมหนึ่งเคารพสัตว์ชนิดใด แต่ยังช่วยเปิดเผยชีวิตจริงที่อยู่เบื้องหลังภาพสวยงามในงานศิลปะ แมวอาจเป็นสัญลักษณ์ของเทพเจ้าและการปกป้อง ขณะเดียวกันก็อาจต้องเผชิญโรค ความแออัด ความหิว และความรุนแรงเช่นเดียวกับสัตว์ในทุกยุคสมัย

เรื่องของแมวศักดิ์สิทธิ์อียิปต์ไม่ได้สุขสบายอย่างที่คิดจึงเป็นเครื่องเตือนใจว่า ความรักและการยกย่องในเชิงสัญลักษณ์ไม่ควรถูกสับสนกับการดูแลที่ดี หากเราอยากเคารพสัตว์อย่างแท้จริง สิ่งสำคัญที่สุดคือการใส่ใจสุขภาพ ความปลอดภัย อาหาร และพื้นที่ใช้ชีวิตของพวกมันในทุกวัน

ที่มา – Scientists Expected Egypt’s Sacred Cats to Have Lived Pampered Lives. Their Skulls Say Otherwise