ผู้เชี่ยวชาญ UN เตือนไทยอย่าส่งชาวอุยกูร์ 5 คนกลับจีน หวั่นถูกทรมาน-บังคับสูญหาย ชี้ขัดหลักกฎหมายระหว่างประเทศ
ประเด็นสิทธิมนุษยชนระหว่างไทย จีน และชาวอุยกูร์กลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ง หลังผู้เชี่ยวชาญอิสระด้านสิทธิมนุษยชนขององค์การสหประชาชาติ หรือ UN ออกมาเรียกร้องให้รัฐบาลไทยระงับการส่งชาวอุยกูร์ 5 คนกลับประเทศจีน โดยเตือนว่าทั้งหมดอาจเผชิญความเสี่ยงร้ายแรง ทั้งการทรมาน การบังคับสูญหาย และการละเมิดสิทธิในรูปแบบอื่นที่อาจไม่สามารถแก้ไขเยียวยาได้
เรื่องนี้ไม่ได้เป็นเพียงข่าวการเมืองหรือประเด็นระหว่างประเทศเท่านั้น แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับหลักสิทธิมนุษยชนและมาตรฐานทางกฎหมายที่หลายประเทศ รวมถึงไทย ให้คำมั่นว่าจะเคารพ โดยเฉพาะหลักการไม่ส่งกลับ หรือ Non-refoulement ซึ่งเป็นหลักสำคัญที่ห้ามรัฐส่งบุคคลกลับไปยังพื้นที่ที่มีเหตุอันควรเชื่อว่าเขาอาจถูกทรมาน ถูกประหัตประหาร หรือเผชิญอันตรายร้ายแรงต่อชีวิตและเสรีภาพ
ผู้เชี่ยวชาญ UN เตือนไทยอย่าส่งชาวอุยกูร์ 5 คนกลับจีน หวั่นถูกทรมาน-บังคับสูญหาย ชี้ขัดหลักกฎหมายระหว่างประเทศ
แถลงการณ์ของผู้เชี่ยวชาญ UN ระบุว่า ชาวอุยกูร์ 2 คนจากทั้งหมด 5 คน ถูกย้ายไปยังสถานกักตัวของสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง หลังรับโทษจำคุกครบตามกำหนดแล้ว การย้ายตัวดังกล่าวทำให้เกิดความกังวลว่า พวกเขาอาจถูกดำเนินการส่งตัวในลักษณะผู้ร้ายข้ามแดนไปยังจีน แม้ยังไม่มีข้อมูลชัดเจนว่าทางการจีนได้ยื่นคำร้องอย่างเป็นทางการแล้วหรือไม่
ผู้เชี่ยวชาญ UN อ้างอิงรายงานประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในจีนของสำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ หรือ OHCHR ซึ่งเผยแพร่เมื่อเดือนสิงหาคม 2022 รายงานดังกล่าวบันทึกข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการควบคุมตัวโดยพลการ การบังคับบุคคลให้สูญหาย และการทรมานที่เกี่ยวข้องกับอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ วัฒนธรรม ศาสนา รวมถึงเหตุผลด้านความมั่นคงแห่งชาติ
หลักการไม่ส่งกลับสำคัญอย่างไร
หลักการไม่ส่งกลับเป็นหลักกฎหมายระหว่างประเทศที่มีเป้าหมายเพื่อป้องกันไม่ให้บุคคลถูกส่งไปยังประเทศหรือพื้นที่ซึ่งอาจทำให้เขาต้องเผชิญการทรมาน การประหารชีวิตโดยพลการ การบังคับสูญหาย หรือการประหัตประหาร หลักการนี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้ลี้ภัยที่ได้รับการรับรองสถานะแล้ว แต่ยังครอบคลุมบุคคลที่อยู่ระหว่างการพิจารณาและผู้ที่ยังมีความเสี่ยงอย่างแท้จริงหากถูกส่งกลับ
ผู้เชี่ยวชาญ UN ย้ำว่า พันธกรณีของไทยภายใต้หลักการไม่ส่งกลับครอบคลุมทั้งการส่งผู้ร้ายข้ามแดนและการเนรเทศ แม้บุคคลนั้นจะถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิดก็ตาม กล่าวอีกอย่างคือ กระบวนการทางกฎหมายภายในประเทศไม่ควรถูกใช้เป็นเหตุผลในการส่งตัวบุคคลกลับไปยังพื้นที่ที่อาจเกิดการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรง
นอกจากหลักกฎหมายระหว่างประเทศแล้ว ไทยยังมีพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย ซึ่งมีข้อห้ามไม่ให้ส่งบุคคลกลับไปยังประเทศที่มีเหตุอันควรเชื่อได้ว่า บุคคลนั้นอาจเผชิญการทรมานหรือการบังคับสูญหาย ดังนั้น การตัดสินใจในกรณีนี้จึงควรพิจารณาทั้งกฎหมายไทย หลักสิทธิมนุษยชน และข้อมูลความเสี่ยงจากหน่วยงานระหว่างประเทศอย่างรอบด้าน
ที่มาของกรณีชาวอุยกูร์ในไทย
ชาวอุยกูร์ทั้ง 5 คนเป็นส่วนหนึ่งของชาวอุยกูร์ประมาณ 350 คนที่หลบหนีออกจากจีนและถูกควบคุมตัวในประเทศไทยตั้งแต่ปี 2014 ต่อมาไทยส่งชาวอุยกูร์ 109 คนกลับจีนในปี 2015 แม้จะมีเสียงคัดค้านจากองค์กรสิทธิมนุษยชนและหน่วยงานระหว่างประเทศ
ในเดือนกุมภาพันธ์ 2025 ไทยยังส่งชาวอุยกูร์อีก 40 คนกลับจีน แม้ UN จะคัดค้าน ขณะที่คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ หรือ กสม. ระบุว่า การส่งตัวครั้งล่าสุดอาจเป็นการละเมิดหลักการไม่ส่งกลับ เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้สังคมจับตาท่าทีของรัฐบาลไทยต่อชาวอุยกูร์ที่ยังอยู่ในการควบคุมตัวอย่างใกล้ชิด
สำหรับชาวอุยกูร์ 5 คนในกรณีล่าสุด มีรายงานว่าถูกควบคุมตัวในไทยมาเป็นเวลานานถึง 12 ปี และ 2 คนถูกควบคุมตัวตั้งแต่ยังเป็นเด็ก ระยะเวลาที่ยาวนานเช่นนี้สะท้อนคำถามสำคัญเกี่ยวกับสิทธิในการได้รับการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม สภาพความเป็นอยู่ในสถานกักตัว และแนวทางที่รัฐควรใช้เพื่อหาทางออกที่เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์
ทางเลือกที่ไทยควรพิจารณา
ผู้เชี่ยวชาญ UN เรียกร้องให้ไทยประสานความร่วมมือกับประเทศอื่น เพื่อหาประเทศที่ปลอดภัยสำหรับการตั้งถิ่นฐานใหม่ของชาวอุยกูร์ทั้ง 5 คน แนวทางดังกล่าวอาจช่วยลดความเสี่ยงด้านสิทธิมนุษยชน พร้อมเปิดโอกาสให้บุคคลเหล่านี้เริ่มต้นชีวิตใหม่ในสถานที่ที่มีหลักประกันความปลอดภัย
การพิจารณาทางเลือกควรมีความโปร่งใส เปิดให้หน่วยงานอิสระและองค์กรสิทธิมนุษยชนเข้าถึงข้อมูล รวมถึงต้องมีการประเมินความเสี่ยงเป็นรายบุคคล ไม่ควรตัดสินจากสัญชาติหรือข้อกล่าวหาเพียงอย่างเดียว ขณะเดียวกัน รัฐบาลควรสื่อสารต่อสาธารณะอย่างชัดเจนว่า ขั้นตอนทางกฎหมายอยู่ในระยะใด และมีมาตรการป้องกันการทรมานหรือการบังคับสูญหายอย่างไร
ในมุมของประชาชน ข่าวนี้เป็นตัวอย่างว่าประเด็นสิทธิมนุษยชนไม่ได้อยู่ไกลตัว และไม่ได้จำกัดอยู่แค่เวทีการทูต เพราะการตัดสินใจของรัฐสามารถส่งผลต่อชีวิต ความปลอดภัย และอนาคตของคนจริง ๆ การติดตามข้อมูลจากหลายแหล่ง ตรวจสอบข้อเท็จจริง และตั้งคำถามต่อกระบวนการที่ใช้อำนาจ จึงเป็นสิ่งที่สังคมควรทำอย่างต่อเนื่อง
โดยสรุป ประเด็นผู้เชี่ยวชาญ UN เตือนไทยอย่าส่งชาวอุยกูร์ 5 คนกลับจีน หวั่นถูกทรมาน-บังคับสูญหาย ชี้ขัดหลักกฎหมายระหว่างประเทศ เป็นบททดสอบสำคัญของไทยในการรักษาสมดุลระหว่างความมั่นคง ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ และพันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชน ทางเลือกที่ปลอดภัยและสอดคล้องกับหลักไม่ส่งกลับควรได้รับการพิจารณาอย่างจริงจัง เพราะการคุ้มครองชีวิตและศักดิ์ศรีของมนุษย์ควรเป็นมาตรฐานที่อยู่เหนือแรงกดดันทางการเมือง ขอให้ผู้อ่านติดตามความคืบหน้าอย่างมีวิจารณญาณ และร่วมสนับสนุนการตรวจสอบที่โปร่งใสเพื่อไม่ให้เกิดการละเมิดซ้ำ